Mehmet Kuşman, dünyanın Urartuca okuyup konuşabilen son isimlerinden biri olarak yarım asrı aşan çalışmalarıyla kadim dili yaşatmaya devam ediyor. 22 yılını Urartuca öğrenmeye adayan Kuşman, “Taşlarla, ağaçlarla, otlarla konuşursun” sözleriyle dile olan bağlılığını anlattı.
Van’da yaşayan 84 yaşındaki Mehmet Kuşman, dünyanın Urartuca dilini okuyup konuşabilen sayılı isimleri arasında yer alıyor. Yaklaşık 60 yılı aşkın süredir Urartu medeniyetine ait yazıtlar üzerinde çalışan Kuşman, Urartuca öğrenebilmek için 22 yıl boyunca büyük emek verdiğini ve bu süreçte yalnızca 650 kelime öğrenebildiğini söyledi.
Urartuca ile tanışması bir kazı çalışmasıyla başladı
Mehmet Kuşman, 1962 yılında Çavuştepe Kalesi’nde yürütülen arkeolojik kazılar sırasında Urartuca ile tanıştığını anlattı.
Askerlik görevinden döndükten sonra köyünde gördüğü arkeologların yanında işçi olarak çalışmaya başladığını belirten Kuşman, ilk haftalarda ortaya çıkarılan kitabelerin kendisinde büyük merak uyandırdığını ifade etti.
Kazılarda görev yapan akademisyenlere yazıyı öğrenmek istediğini söylediğini belirten Kuşman, ilk başta bunun çok zor olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt aldığını ancak vazgeçmediğini dile getirdi.
“Üç yılda alfabe tamamlandı”
Urartuca öğrenebilmek için Van Kalesi’ndeki yazıtları incelemeye başladığını anlatan Kuşman, çizgili bir defter ve kurşun kalemle yıllarca çalıştığını söyledi. Urartu alfabesini oluşturabilmek için İran’dan Suriye’ye kadar birçok bölgeyi dolaştığını ifade eden Kuşman, “Türkiye’nin her tarafını dolaştım. Suriye’de Halep’e kadar gittim. O yazıları topladım. Üç yılda alfabe tamamlandı” dedi.
Hazırladığı çalışmaları Ankara’da düzenlenen sempozyumlarda da anlattığını belirten Kuşman, yıllar süren emeğin ardından Urartuca okumayı öğrendiğini söyledi.
“22 yılda 650 kelime öğrendim”
Urartuca’nın son derece zor bir dil olduğunu ifade eden Kuşman, 22 yıllık çalışmanın sonunda yalnızca 650 kelime öğrenebildiğini belirtti.
Urartuca cümle yapısının günümüz dillerinden farklı olduğunu söyleyen Kuşman, kelimelerin yerlerini değiştirerek anlam oluşturduklarını anlattı.Emekli olduktan sonra da gönüllü olarak çalışmalarını sürdürdüğünü belirten Kuşman, Türkiye’de Urartuca bilen sadece 7 kişi kaldığını, dünyada ise bu sayının 12 olduğunu ifade etti.
“Taşlarla konuşursun”
Urartuca’ya olan bağlılığını duygusal ifadelerle anlatan Kuşman, bu dili öğrenmenin sadece akademik bir süreç olmadığını söyledi.
Kuşman, “Bu dil unutulur. Çok zahmet çektik. Ben çok emek vererek öğrendim. Çünkü bu yazı öyle bir yazı, bu lisan öyle bir lisan ki devamlı kalbinde olacak. Kendi kendine konuşursun, sanki deliymişsin gibi. Taşları görür, taşlarla konuşursun. Ağaçları görür, ağaçlarla konuşursun. Otları görür, otlarla konuşursun” ifadelerini kullandı.
Van’ın tarihi ziyaretçileri etkiliyor
Urartu tarihi hakkında bilgi edinmek için bölgeye gelen ziyaretçiler de gördükleri tarihi yapılardan etkilendiklerini söyledi. Ziyaretçilerden Hakan Tekkaya, Van’ın tarihi ve doğal zenginliklerinin keşfedilmesi gerektiğini belirterek, Urartu eserleri ve yazıtlarının büyük bir kültürel miras olduğunu ifade etti.
Van’ın doğası, gölü, kedisi ve kahvaltısıyla önemli bir turizm merkezi olduğunu söyleyen Tekkaya, Mehmet Kuşman sayesinde Urartu tarihi hakkında önemli bilgiler edindiklerini kaydetti.
“Bu dilin yaşatılması gerekiyor”
Mimar Sinan Üniversitesi Öğretim Görevlisi Münevver Üçer ise bölgede bulunmaktan büyük heyecan duyduklarını söyledi. Üçer, Urartu dilinin ve tarihinin korunmasının büyük önem taşıdığını belirterek, Mehmet Kuşman’dan sonra da genç nesillerin bu dili öğrenmesi gerektiğini ifade etti.
Kazı çalışmalarının devam etmesi gerektiğini vurgulayan Üçer, bunun Van’daki kültür turizmine de önemli katkılar sağlayacağını dile getirdi.