Yeni sebze haline taşınmaya hazırlanan esnaflar, artan mazot, gübre, işçilik ve nakliye maliyetleri nedeniyle ayakta kalmakta zorlandıklarını söylüyor. Van Hal esnafı ve çiftçiler, “Fiyatların sorumlusu biz değiliz” diyerek yetkililere çağrıda bulunuyor.
Van Sebze ve Meyve Hali esnafları kamuoyunda sıkça dile getirilen “fiyat artışlarının sebebi hal esnafı” algısının gerçeği yansıtmadığını belirtti.
Hal bünyesinde 87 esnafın faaliyet gösterdiği, satışların vatandaşa değil; marketlere ve manavlara yapıldığı vurgulandı.
Van Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı Van Sebze ve Meyve Hali’nde faaliyet gösteren esnaflar, kısa süre içerisinde yeni sebze haline taşınmaya hazırlanıyor. Taşınma süreci yaklaşırken biz de sebze haline giderek esnafla görüştük, yeni yerle ilgili beklentileri, endişeleri ve mevcut sorunları yerinde dinledik.
“FİYATLARIN SEBEBİ SOĞUK HAVA VE MALİYETLER”
Hal esnafı ve komisyoncu Bahri Borak, fiyat artışlarının temel nedenlerini şu sözlerle anlattı:
“Biz burada komisyoncuyuz, esnafız. Vatandaşa doğrudan satış yapmıyoruz; market ve manavlara hitap ediyoruz. Sebze fiyatlarındaki artışın temel nedeni soğuk hava, yağışlar ve üretim şartlarıdır. Havalar ısındıkça fiyatlar da düşecektir.
Kışın ürünler serada yetişiyor, bu da maliyeti artırıyor. Nakliye, sigorta, işçilik, mazot… Her şey çok pahalı. Bunlar ister istemez fiyatlara yansıyor.”
ÇİYAZAN ABİ: “GÜNLÜK MASRAFIMIZ 18 BİN LİRA, DESTEK YOK”
Çiftçi ve hal esnafı Çiyazan Abi, yaşanan tabloyu şu ifadelerle dile getirdi:
“Bizim tarladaki günlük masrafımız 18 bin lira. Devletin bir sezonluk verdiği destek, bizim bir günlük harcamamıza yetmiyor. Sonra diyorlar ki ‘Biber neden pahalı, domates neden pahalı?’
Gübreyi parayla alıyorum, mazotu parayla alıyorum, işçiyi cepten ödüyorum. Herkes şu an zararına çalışıyor.”
Nakliye maliyetlerine de dikkat çeken Çiyazan, rakamları şöyle paylaştı:
“Mersin’den Van’a bir aracın gelişi 100 bin – 150 bin lirayı buluyor. Sadece nakliyeyi hesaplarsan bile ürün buraya 10-15 liraya geliyor. Daha bunun gübresi, işçiliği, ekimi var.”
“HALK İSYAN EDİYOR AMA GERÇEK GÖRÜNMÜYOR”
Çiyazan, fiyatların neden yükseldiğinin sahada görülmesi gerektiğini vurgulayarak şunları söyledi:
“Ürünü pahalı sattığımızda halk isyan ediyor. Ama gelip tarlayı, nakliyeyi, maliyeti görseler kimse isyan etmez. Çözüm basit: Mazot, gübre ve nakliye destekleri artırılsın.”
ZİNCİR MARKETLER PİYASAYI ETKİLİYOR”
Sebze halinde patates ve soğan ticareti yapan Âdem Ataş, zincir marketlerin piyasaya etkisine dikkat çekti:
Zincir marketler piyasayı ciddi şekilde etkiliyor. 10 liralık ürün 15 liraya çıkıyor.
İnsanlar artık 1 liraya bile bakıyor. 3-4 aile birleşip bir kasa portakalı paylaşıyor, 40-45 kiloluk patatesi 6-7 ev bölüşüyor. Halk bu duruma mecbur bırakıldı.”
“40 YILDIR BU İŞİN İÇİNDEYİM, BU İŞ KOLAY DEĞİL”
1988’den bu yana sektörde olan Ahmet Aladağ, artan maliyetleri rakamlarla anlattı:“Geçen yıl işçiye 1 milyon veriyorduk, şimdi 1,5 milyon. Mazotu 30-36 liraya alıyorduk, şimdi 50-60 lira.
Sigorta primleri 5 milyondan 12 milyona çıktı. Her şey zamlandı. Sektörün zorluklarını vurgulayan Aladağ şöyle devam etti: “Bu işi herkes yapamaz. Bahçesi var, işçisi var, toplaması var, taşıması var, satması var. Kolay bir iş değil.
Devletten esnafa yönelik ciddi bir destek yok. Mevcut hal de artık bu yükü kaldırmıyor.”
YENİ SEBZE HALİ ENDİŞESİ: “UZAKLIK İŞLERİ DÜŞÜRECEK”
Esnaflar, yapımı süren yeni sebze halinin şehir merkezine 15-16 kilometre uzaklıkta olmasının işleri olumsuz etkileyeceğini düşünüyor: “Yeni hale geçildiğinde işlerin yarı yarıya düşmesi bekleniyor.
Şehir büyüdü, belki mecburiyetti ama esnaf için süreç çok zor olacak.”
KIŞ AYLARINDA ÜRETİM ZORLAŞIYOR
Esnaflardan Erkan Ataş ise, “Yaklaşık 25–30 yıldır patates ve soğan ticareti yaptığını belirterek, sebze fiyatlarındaki artışın hal esnafıyla ilişkilendirilmesinin gerçeği yansıtmadığını söyledi. Ataş, “Sebzenin pahalı olmasının temel nedeni maliyetlerdir. Özellikle kış aylarında üretim zorlaşıyor. Mersin’de yaşanan fırtına ve olumsuz hava koşulları üretimi doğrudan etkiledi. Bunun yanında ihracat da fiyatları yükseltiyor. İhracatçı ürünü daha yüksek fiyattan aldığı için üretici doğal olarak dış piyasaya yöneliyor. Bu da iç piyasada fiyatların artmasına neden oluyor. Biz hal esnafı olarak zincirin en son halkasıyız; hava şartları, ihracat ve artan maliyetler çözülmeden fiyatların düşmesi mümkün değil” dedi.