Türkiye'nin en büyük gölü olan Van Gölü'nde yürütülen havza koruma çalışmaları, çevre temizliğinin ötesine geçerek altyapıdan atık yönetimine, kıyı düzenlemelerinden turizme kadar uzanan kapsamlı bir dönüşüm programına dönüştü. Bugüne kadar 43 proje hayata geçirilirken, yaklaşık 1,1 milyon kişinin yaşamını doğrudan etkileyecek yatırımlarla Van Gölü'nün doğal mirasının korunması ve bölgenin sürdürülebilir kalkınmasının desteklenmesi hedefleniyor.
Türkiye'nin en büyük, dünyanın ise en büyük sodalı göllerinden biri olan Van Gölü'nde son yıllarda hayata geçirilen koruma ve rehabilitasyon çalışmaları, havza ölçeğinde yürütülen kapsamlı bir çevre dönüşümüne dönüştü. Van ve Bitlis'i kapsayan çalışmalar; çevre koruma, altyapı yatırımları, kıyı rehabilitasyonu, doğal yaşamın korunması, iklim uyumu ve sürdürülebilir şehircilik uygulamalarıyla bölgenin ekolojik dengesini güçlendirmeyi, yaşam kalitesini artırmayı ve doğal mirası gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlıyor.
VAN GÖLÜ İÇİN KRİTİK SÜREÇ 2020'DE BAŞLADI
2018-2020 yılları arasında Van Gölü'nde yoğun dip çamuru oluşumu, su çekilmeleri, kıyı kirliliği, kontrolsüz evsel atıklar, kaçak yapılaşma ve iklim değişikliğinin etkileri kamuoyunun gündemine taşındı. Bilim insanlarının uyarıları ve bölge halkının talepleri doğrultusunda hazırlanan Van Gölü Havza Koruma Eylem Planı ile birlikte kapsamlı çevre yatırımları başlatıldı.Emine Erdoğan'ın himayelerinde sürdürülen çalışmalar kapsamında, havza genelinde altyapıdan çevre yönetimine, kıyı rehabilitasyonundan sosyal yaşam alanlarına kadar çok sayıda proje eş zamanlı olarak uygulanmaya başladı.
ÇOK SAYIDA KURUM ORTAK ÇALIŞIYOR
Van Gölü Havzası'ndaki çalışmalar; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Tarım ve Orman Bakanlığı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ), İller Bankası, Van ve Bitlis valilikleri, büyükşehir ve ilçe belediyeleri, VASKİ, üniversiteler, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile Sahil Güvenlik Komutanlığının da yer aldığı geniş bir iş birliğiyle yürütülüyor.
ATIKSU ARITMA ALTYAPISINDA BÜYÜK İLERLEME
Havza genelinde çevresel baskıyı azaltmaya yönelik en önemli yatırımlardan biri atıksu arıtma altyapısında gerçekleştirildi.
Van Merkez (Tuşba), Gürpınar, Muradiye, Özalp, Saray ve Çaldıran ileri biyolojik atıksu arıtma tesisleri hizmete alınırken, günlük arıtma kapasitesi 111 bin metreküpün üzerine çıktı. Böylece Van Gölü Havzası'nda atıksuların arıtılma oranı yaklaşık yüzde 98 seviyesine ulaştı.
Devam eden yatırımlar kapsamında Edremit Atıksu Arıtma Tesisi'nin kapasite artırımı, Bahçesaray Atıksu Arıtma Tesisi, solar çamur kurutma sistemi ve endüstriyel atıksu altyapıları da hayata geçiriliyor.
ATIK YÖNETİMİNDE YENİ DÖNEM
Van Entegre Katı Atık Bertaraf ve Enerji Üretim Tesisi'nin tüm üniteleri tamamlanarak hizmete alınırken, ilçelerden gelen atıkların düzenli depolama sahasına ulaştırılması amacıyla altı atık aktarma istasyonu kuruldu. Havza genelindeki vahşi çöp depolama alanlarının kapatılarak rehabilite edilmesiyle birlikte kontrolsüz atık depolama uygulamalarına son verildi.
DİP ÇAMURUNA KARŞI DEV TEMİZLİK
Van Gölü kıyılarında oluşan dip çamurunun temizlenmesine yönelik çalışmalar da aralıksız sürüyor. İlk etapta 1 milyon metreküpü aşan dip çamuru gölden çıkarılırken, toplamda yaklaşık 2 milyon 780 bin metreküplük temizliğin gerçekleştirilmesi hedefleniyor. Bunun yanında dere temizliği, dere ıslahı, taşkın kontrolü, sediment tutucu sistemler ve drenaj uygulamalarıyla göle taşınan kirlilik yükünün azaltılması amaçlanıyor. Ayrıca göl kıyılarında çevre kirliliğine neden olan 769 kaçak ahır kaldırılarak kıyı alanlarında rehabilitasyon çalışmaları gerçekleştirildi.
KIYILAR YENİDEN YAŞAM ALANINA DÖNÜŞÜYOR
Teknik altyapı yatırımlarının yanı sıra Van Gölü kıyılarında geniş kapsamlı rekreasyon projeleri de hayata geçiriliyor. Van Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülen Sahil Yolu Projesi kapsamında bugüne kadar yaklaşık 12 kilometrelik kıyı hattı vatandaşların kullanımına açıldı. Projenin tamamlanmasıyla sahil yolunun yaklaşık 18 kilometreye ulaşması hedefleniyor. Yürüyüş yolları, bisiklet yolları, çocuk oyun alanları, seyir terasları, millet bahçeleri, yeşil koridorlar ve sosyal yaşam alanlarıyla yaklaşık bin 100 dönümlük yeni kıyı yaşam alanı oluşturulması planlanıyor.
TURİZM POTANSİYELİ GÜÇLENİYOR
Yürütülen çevre yatırımları Van Gölü'nün turizm potansiyeline de katkı sağlıyor. Edremit'te hizmete giren Van Gölü Dalış Okulu ile su altı turizmine yönelik yeni bir dönem başlarken, mikrobiyalitler ve gölün eşsiz doğal yapısı turizm açısından değerlendiriliyor. Yeni projeler kapsamında kıyı turizmi, rekreasyon alanları ve sosyal kullanım bölgeleriyle bölge ekonomisinin canlandırılması hedefleniyor.
DOĞAL YAŞAM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK KORUNUYOR
Havza genelinde kuraklık yönetimi, taşkın yönetimi, sulak alan koruma planları, kıyı planlamaları ve biyolojik çeşitlilik çalışmaları eş zamanlı olarak yürütülüyor. İnci kefalinin yaşam alanlarının korunmasına yönelik çalışmalar sürerken, Van Sazlıkları, Dönemeç Sazlığı ve Erçek Gölü gibi kritik sulak alanlarda koruma ve izleme faaliyetleri devam ediyor. Koruma altındaki sulak alan büyüklüğünün yaklaşık 125 bin hektara çıkarılması hedefleniyor.
BÖLGE EKONOMİSİNE KATKI SAĞLIYOR
Çevre ve kıyı yatırımlarının yalnızca ekolojik iyileşmeye değil, bölgesel kalkınmaya da katkı sağlaması bekleniyor. Sahil yolu, rekreasyon alanları, çevre düzenlemeleri ve turizm yatırımlarıyla kıyı bölgelerinde ekonomik hareketliliğin artması, hizmet sektörünün gelişmesi ve vatandaşların göle erişiminin kolaylaşması amaçlanıyor. Yaklaşık 1 milyon kişinin günlük yaşamını doğrudan etkilemesi beklenen projelerin kent estetiğine ve yaşam kalitesine önemli katkı sunacağı değerlendiriliyor.
43 PROJE HAYATA GEÇİRİLDİ
Bugüne kadar Van Gölü Havzası'nda;
- 355,4 milyon liralık dip çamuru temizliği yatırımı,
- 73 kilometre kıyı düzenleme ve sahil yolu,
- 222 kilometre dere ıslahı,
- 62 bin 599 hektarlık sulak alan koruma çalışması,
- 13 ilçede çevre ve altyapı uygulamaları,
- Bir entegre katı atık bertaraf ve enerji üretim tesisi,
- Altı atık aktarma istasyonu,
- Üç plaj ve kıyı yaşam alanı düzenlemesi olmak üzere toplam 43 çevre, altyapı ve koruma projesi tamamlandı veya uygulanmaya devam ediyor.
YENİ DÖNEM PROJELERİ YOLDA
Van Gölü Havzası'nda dönüşümün yeni dönemde de sürdürülmesi planlanıyor.
Hazırlanan projeler arasında Van Gölü Alan Başkanlığı modeli, güneş enerjili çevre sistemleri, mobil atık toplama gemileri, yenilenebilir enerji destekli arıtma sistemleri, yeni millet bahçeleri, çevre dostu kıyı uygulamaları, akıllı çevre yönetim sistemleri ve yeni kıyı yaşam alanları yer alıyor.