Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı “İstatistiklerle Aile” verilerini açıkladı. Açıklanan güncel veriler, Türkiye genelinde aile yapısında değişimin hızlandığını, hanehalkı büyüklüğünün küçülmeye devam ettiğini ortaya koydu. Türkiye genelinde ortalama hanehalkı büyüklüğü 3,08 kişiye gerilerken, Doğu Anadolu Bölgesi başta olmak üzere bazı iller geleneksel geniş aile yapısını korumayı sürdürdü. Van, 4,18 kişi ile Türkiye’de hanehalkı büyüklüğünün en yüksek olduğu iller arasında yer alarak dikkat çekti. Van’da geçmiş yıllarda 4,3’ün üzerinde olan ortalamanın düşüşe geçmesi ise sosyolojik dönüşümün devam ettiğini gösterdi.
TÜİK verilerine göre Van’da tek kişilik hane oranı yüzde 12,4 olarak ölçüldü ve bu oranla Van, Türkiye’de tek başına yaşamın en düşük olduğu iller arasında yer aldı. Buna karşın Türkiye genelinde yalnız yaşayan bireylerin oranı yüzde 20,5’e yükseldi. 2014 yılında yüzde 13,9 olan tek kişilik hane oranının 2025 itibarıyla ciddi artış göstermesi, bireyselleşmenin güçlendiğini ortaya koydu.
Bölgesel verilere bakıldığında Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinde hane büyüklükleri Türkiye ortalamasının oldukça üzerinde seyrediyor. Hakkari 4,31 kişi ile ilk sırada yer alırken, Van 4,18, Muş 4,11 ve Bitlis 3,94 kişi ile sıralandı. Türkiye’de en yüksek ortalama hanehalkı büyüklüğü ise 4,84 kişi ile Şırnak oldu. En düşük ortalama ise 2,49 kişi ile Tunceli’de kaydedildi.
TÜİK verileri yalnızca hane büyüklüğünü değil, aile yapısındaki dönüşümü de gözler önüne serdi. Tek çekirdek aile oranı 2014’te yüzde 67,4 iken 2025’te yüzde 62,7’ye geriledi. Geniş aile oranı ise yüzde 16,7’den yüzde 13,5’e düştü. Buna karşılık tek ebeveynli hanelerin oranı yüzde 11,3’e yükseldi. Özellikle ekonomik koşulların aile yapısı üzerindeki etkisi dikkat çekti.
Van özelinde değerlendirildiğinde, uzmanlar geniş aile yapısının güçlü kalmasında ekonomik şartların belirleyici olduğunu ifade ediyor. Artan kira fiyatları, yaşam maliyetleri ve işsizlik nedeniyle gençlerin bireysel yaşam kurmak yerine aileleriyle yaşamayı sürdürdüğü belirtiliyor. Aynı zamanda iş imkânlarının yetersizliği nedeniyle özellikle genç erkek nüfusun büyük şehirlere ve batı illerine göç ettiği, inşaat ve düşük ücretli işlerde çalışmak zorunda kaldığı ifade ediliyor.
Türkiye genelinde hane yapısındaki değişim yalnızca ekonomik değil, demografik dönüşümü de ortaya koyuyor. Yaşlı nüfusun arttığı, tek başına yaşayan yaşlı oranının yükseldiği ve çocuk sayısının azaldığı verilerde net şekilde görülüyor. 2025 yılında Türkiye’de hanelerin yüzde 26,1’inde en az bir yaşlı fert bulunurken, tek başına yaşayan yaşlıların sayısı 1 milyon 836 bin 496’ya yükseldi.
Aile yapısındaki bir diğer dikkat çekici veri ise çocuk oranları oldu. Türkiye’de hanelerin yüzde 41,9’unda 0-17 yaş aralığında en az bir çocuk bulunuyor. Şanlıurfa yüzde 68,2 ile bu alanda ilk sırada yer alırken, Van ve çevre illerde de çocuklu hane oranının yüksekliği dikkat çekiyor. Buna rağmen Türkiye genelinde doğurganlık eğilimindeki düşüş uzun vadeli bir değişimi işaret ediyor.
TÜİK verileri ayrıca evlilik ve boşanma istatistiklerinde de önemli değişimleri ortaya koydu. Akraba evlilik oranı 2025 yılında yüzde 3’e düşerken, bu oran geçmiş yıllara göre gerileme eğilimini sürdürdü. Boşanma sayıları ise 193 bin 793 olarak kaydedildi ve yaklaşık 191 bin çocuk bu süreçten etkilendi.
Uzmanlara göre Türkiye genelinde aile yapısı dönüşürken Van gibi illerde geleneksel bağların güçlü kalması, kültürel yapı ve ekonomik zorunlulukların birleşiminden kaynaklanıyor. Ancak genç nüfusun göç etmesi, kentte uzun vadede hane yapısını değiştirebilecek en önemli etken olarak değerlendiriliyor.
Ekonomistler ve sosyologlar, özellikle Van ve bölge illerinde istihdam alanlarının artırılması, sanayi yatırımlarının güçlendirilmesi ve gençlerin yerinde kalkınmasının sağlanması gerektiğini vurguluyor. Aksi halde hem göçün artacağı hem de aile yapısının daha küçük hanelere doğru evrileceği ifade ediliyor.
Türkiye genelinde aile yapısı değişirken, Van’ın geleneksel geniş aile kültürünü bir süre daha koruyacağı ancak ekonomik baskıların bu yapıyı uzun vadede dönüştürebileceği değerlendiriliyor.