Van’da ekonomik kriz halk pazarı esnafını da vurdu. Esnaf, “Sınır iliyiz ama sınırdan hayır görmedik” diyerek sınır ticaretinin halka ve yerel esnafa açılmasını istedi.
Van’da son yıllarda artan hayat pahalılığı ve düşen alım gücü kentin ticari hayatını derinden etkilerken, bu durum özellikle dar gelirli vatandaşların alışveriş yaptığı halk pazarlarında daha belirgin hissediliyor. İran’dan kente gelen turistlerin çarşı ve mağazalarda oluşturduğu hareketliliğe rağmen yerel esnaf, bu hareketliliğin kendilerine yeterince yansımadığını belirtiyor. Bir zamanlar çevre ilçe ve köylerden gelen vatandaşlarla dolup taşan pazarlar bugün sessizliğe bürünürken, esnaf ayakta kalabilmek için sınır ticaretinin önündeki engellerin kaldırılmasını istiyor.
HALK PAZARLARI DURGUN
İran’a sınırı bulunan Van, son yıllarda İranlı turistlerin yoğun ilgisiyle özellikle kent merkezindeki ticari hareketliliği artırmaya çalışıyor. Kapıköy Sınır Kapısı üzerinden kente gelen İranlı ziyaretçiler başta alışveriş, konaklama ve yeme içme olmak üzere birçok sektöre katkı sunarken, Van esnafının tamamı bu hareketlilikten aynı ölçüde faydalanamıyor. Kentte bir yandan sınır ticaretinin geliştirilmesi ve turizm gelirlerinin artırılması konuşulurken, diğer yandan vatandaşların temel ihtiyaçlarını daha uygun fiyatlarla karşılamak için tercih ettiği halk pazarlarında ciddi bir durgunluk yaşanıyor. Özellikle dar gelirli kesimin uğrak noktaları olan Rus Pazarı, Tuşba Halk Pazarı, Büyük Halk Pazarı ve Doğu Halk Pazarı’nda esnaf, müşteri sayısındaki düşüşten ve artan maliyetlerden yakınıyor. Geçmiş yıllarda çevre köylerden ve ilçelerden gelen vatandaşların yoğun ilgi gösterdiği pazarlarda bugün eski kalabalıkların yerini sessizlik alırken, esnaflar ekonomik tablonun sürdürülemez hale geldiğini söylüyor.
“HER GEÇEN GÜN BİR ESNAF KEPENK KAPATIYOR”
Tuşba Halk Pazarı’nda yaklaşık 20 yıldır iç giyim satan Ayfer Akdağ Acar, pazarların geçmişteki hareketli günlerinden bugünlere gelindiğini belirterek yaşanan değişimi anlattı. Acar, “Bir zamanlar bu semt pazarları kadın, çoluk çocukla dolardı. Özellikle köylerden insanlar akın ederlerdi. Köyde üretip sattıkları ürünlerden elde ettikleriyle bu pazarlarda gönüllerince alışveriş yaparlardı. Kimsenin gözü bir şeyde kalmazdı. Halk pazarları panayır alanı gibi cıvıl cıvıldı” dedi.
“SON 5 YILDIR GELEN İNSAN SAYISI AZALDIKÇA AZALIYOR”
Son yıllarda müşteri sayısının sürekli azaldığını ifade eden Acar, ekonomik koşulların küçük esnaf üzerindeki baskısını da dile getirdi. Acar, “Son 5 yıldır her geçen gün gelen insan sayısı azalıyor ve her geçen gün bir esnaf kepenk kapatıyor. Bunun tek nedeni döviz kurundaki yükselişle beraber sürekli yükselen enflasyon. Tedbir alınmazsa küçük esnaf tamamıyla yok olup gidecek” diye konuştu.
“SATILAN MALIN YERİNE YENİSİ KONULAMIYOR”
Büyük Halk Pazarı’nda mutfak eşyası satan Hacı Tunç ise halk pazarlarının hâlâ uygun fiyatlı alışverişin adresi olduğunu ancak esnafın ürünlerini aynı maliyetle yerine koyamadığını söyledi. Tunç, “Ucuzluk denince akla ilk halk pazarları gelirdi. Hâlâ diğer yerlere göre en uygun fiyatlar burada ama satılan mal yerine konulamıyor. Van’da sanayi yok, üretim yok, tarım hayvancılık son günlerini yaşıyor” ifadelerini kullandı.
ALIŞVERİŞ ALIŞKANLIKLARI DEĞİŞTİ
Ürün fiyatlarındaki hızlı artışın vatandaşın alışveriş alışkanlıklarını da değiştirdiğini belirten Tunç, bazı ürünlerde kısa sürede yaşanan fiyat artışlarını örnek gösterdi. Tunç, “İki ay önce 24 parça yemek takımını 3-4 bin TL’ye verirken şimdi 9-10 bin TL oldu. Çay tabakları altılı 120 TL iken şimdi 300 TL oldu. Pahalılık her gün artıyor” dedi.
“SINIR İLİYİZ AMA SINIRIN HAYRINI GÖRMEDİK”
Van’ın İran’a sınırı bulunmasına rağmen yerel esnafın sınır ticaretinden yeterince yararlanamadığını savunan Tunç, sınır kapılarının daha etkin kullanılmasını istedi. Tunç, “Sınır iliyiz ama sınırın bir hayrını görmedik. Sadece İranlılar eğlenmeye geliyor ama biz gidip oradan eşya getiremiyoruz. Sınır kapılarını halka ve esnafa açsınlar” diyerek yetkililere çağrıda bulundu.
“GÜNDE 2-3 MÜŞTERİ BEKLİYORUZ”
Rus Pazarı’nda giyim ürünleri satan Hasan İşbilir de satışların ciddi biçimde düştüğünü belirterek, esnafın artık müşteri bekler hale geldiğini söyledi. İşbilir, “Esnaflık artık utanç mesleğine döndü. Van halkı kendi yurdunda yaşayamıyor. Üretim alanları yok edildi. İnsanlar iki keçi besleyemiyor çünkü iki keçi bir takım elbise etmiyor. Küçük esnaflar her gün iflas ediyor” dedi.
“FİYATI SÖYLEMEYE UTANIYORUZ”
Vatandaşların en temel ihtiyaçlarını dahi karşılamakta zorlandığını belirten İşbilir, özellikle düğün ve çeyiz hazırlığı yapan ailelerin büyük bir ekonomik yükle karşı karşıya kaldığını ifade etti. İşbilir, “Yoksullar giyinemiyor, yiyemiyor. Alım gücü o kadar düştü ki insanlar evlenemiyor. En ucuz halk pazarlarında dahi bir gelin çeyizini düzmeye çalışsa en az 500 bin TL eder. Bir çaydanlık seti olmuş 2 bin TL, nasıl alacaklar? Müşteri fiyat sorduğunda söylemeye utanıyoruz” diye konuştu.
ESNAFTAN ORTAK ÇAĞRI: “TİCARET YENİDEN CANLANDIRILSIN”
Halk pazarlarında faaliyet gösteren esnaflar, ekonomik sıkıntıların çözümü için yetkililerden daha güçlü adımlar bekliyor. Esnaf, Van’ın sınır kenti olmasının yalnızca İran’dan gelen turistlerin kentte oluşturduğu hareketlilikle sınırlı kalmaması gerektiğini savunuyor. Sınır ticaretinin yerel esnafa da katkı sağlaması gerektiğini belirten esnaflar, sınır kapılarından daha fazla yararlanmak, ticareti canlandırmak ve küçük işletmelerin ayakta kalmasını sağlamak için düzenlemeler yapılmasını istiyor.