Antik Mısır’da yaklaşık 5 bin yıllık mezarlardan çıkarılan 46 kafatasının 18’inde, ölüm sırasında veya ölümün hemen öncesinde oluşmuş olabilecek ağır yaralanma izleri belirlendi. Ancak araştırmanın en çarpıcı yönü, bu izlerin bir bölümünün yaklaşık 100 yıl önce fark edilmesine rağmen mezar kaynaklı hasar olarak değerlendirilmiş olması.

Antik Mısır’ın ilk hükümdarlarıyla ilgili yüzyıllık bir tartışma, müzede saklanan insan kalıntılarının yeniden incelenmesiyle farklı bir boyut kazandı.

1920’li yıllarda yapılan kazılarda bulunan ve uzun yıllardır bilimsel koleksiyonlarda korunan kafatasları, eski bir soruyu yeniden gündeme taşıdı: Mısır’ın ilk kralları öldüğünde, sarayda çalışan bazı insanlar da onlarla birlikte gömülmek üzere öldürülmüş olabilir mi?

Van65 Haber ekibi olarak bilimsel araştırmayı inceledik. Bulgular, insan kurban etme ihtimalini güçlendiriyor. Ancak araştırmacılar, mezarlarda bulunan herkesin kurban edildiğini söylemek için yeterli kanıt bulunmadığını belirtiyor.

KAFATASLARINDAKİ KIRIKLAR NEDEN FARK EDİLMEDİ?

Hikâye, Mısır’ın Abidos bölgesindeki Umm el-Qaab mezarlığında başlıyor.

Yaklaşık 5 bin yıl önce hüküm süren Birinci Hanedan krallarının mezarlarının çevresine yüzlerce kişi gömülmüştü. Bu kişilerin saray görevlileri, zanaatkârlar ve hükümdarların yakın çevresinde çalışan insanlardan oluştuğu düşünülüyordu.

1920’li yıllarda bölgede kazı yapan arkeolog Flinders Petrie, bu insanların hükümdarları öldüğünde onlara öteki dünyada da hizmet etmeleri için kurban edilmiş olabileceğini öne sürdü.

Ancak ortada önemli bir sorun vardı: Petrie, kemiklerde ölümcül bir saldırının açık izlerini tespit edememişti.

Aradan yaklaşık bir asır geçtikten sonra ABD’deki Purdue Üniversitesinden Roselyn A. Campbell, Cambridge Üniversitesindeki Duckworth Koleksiyonu’nda korunan kafataslarını modern adli antropoloji bilgisiyle yeniden değerlendirdi.

46 kafatasından 18’inde, yani yaklaşık yüzde 39’unda, ölüm zamanına yakın oluşmuş olabilecek ve ölümcül nitelik taşıyabilecek travma izleri belirlendi.

YÜZ YIL ÖNCE SÜRÜLEN PARAFİN ÖNEMLİ BİR İPUCU OLDU

Araştırmanın en dikkat çekici ayrıntılarından biri, kafataslarında bulunan parafin tabakalarıydı.

Petrie, kazılardan çıkarılan hassas kemiklerin parçalanmasını önlemek için bazılarına parafin uygulamıştı. Yeni araştırmada, bu maddenin kimi zaman doğrudan kırıkların çevresine sürüldüğü görüldü.

Campbell’a göre bu durum, Petrie’nin söz konusu kırıkları aslında fark etmiş olabileceğini düşündürüyor.

Fakat o dönemde kemiklerdeki çatlakların ölüm sırasında mı, yoksa gömüldükten sonra mı oluştuğunu ayırt etmek bugünkü kadar mümkün değildi.

Başka bir ifadeyle, yaklaşık 100 yıl önce korunmaya çalışılan kemiklerin üzerindeki izler, günümüzde ölüm nedenlerine ilişkin tartışmanın merkezine yerleşti.

BAZI YARALANMALAR SIRADAN BİR ÇATLAĞA BENZEMİYOR

İncelenen kafataslarında en sık rastlanan bulgu, kemik yüzeyi boyunca uzanan doğrusal kırıklardı.

Bunun yanında başın yan tarafında delici bir yaralanmaya ve göz bölgesinde kesici bir darbeye işaret eden izler de tespit edildi.

A Milli Takım'dan Kötü Başlangıç!
A Milli Takım'dan Kötü Başlangıç!
İçeriği Görüntüle

Bu tür yaralanmaların bir bölümü, insanların öldükleri sırada veya ölümden hemen önce şiddete maruz kalmış olabileceklerini düşündürüyor.

Ancak kemiklerde bir darbenin izinin bulunması, o kişinin kesin olarak kurban edildiği anlamına gelmiyor. Yaralanmanın hangi koşullarda meydana geldiği ve ölümle doğrudan ilişkisi her birey için kesin biçimde belirlenemiyor.

PEKİ DİĞER 28 KİŞİ NASIL ÖLDÜ?

Araştırmanın henüz yanıtlanamayan sorularından biri de bu.

İncelenen 46 kafatasının 28’inde aynı türden ölüm zamanı travmasına rastlanmadı.

Bu durum, söz konusu kişilerin mutlaka doğal nedenlerle hayatını kaybettiğini göstermiyor. Çünkü ölümcül bazı yaralanmalar kemiklerde iz bırakmayabilir.

Öte yandan, bütün mezarların insan kurban etme uygulamasının kanıtı olduğunu söylemek de mümkün değil.

Üstelik günümüze ulaşan 46 kafatası, ilgili mezar alanlarına gömülen insanların yalnızca küçük bir bölümünü temsil ediyor. İskeletlerin diğer parçalarının büyük ölçüde korunmamış olması da araştırmacıların kesin sonuca ulaşmasını güçleştiriyor.

5 BİN YILLIK SIR TAMAMEN ÇÖZÜLDÜ MÜ?

Hayır. Yeni inceleme, Antik Mısır’da hükümdarların ardından bazı saray görevlilerinin kurban edilmiş olabileceğine ilişkin görüşü destekliyor. Ancak kimin, neden ve nasıl öldüğünü bütünüyle ortaya koymuyor.

Frontiers in Environmental Archaeology dergisinde 5 Ekim 2026’da yayımlanan araştırma, başka bir önemli gerçeğe de dikkat çekiyor: Arkeolojik kazılarda onlarca yıl önce çıkarılan kalıntılar, gelişen bilimsel yöntemlerle yeniden incelendiğinde geçmişe ilişkin kabul edilmiş yorumlar değişebiliyor.

Antik Mısır’ın 5 bin yıllık mezarları da tam olarak böyle bir örnek sunuyor. Yüzyıl önce yalnızca kırılmış kemikler olarak değerlendirilen bazı izler, bugün eski hükümdarların ölüm törenleriyle ilgili çok daha karanlık bir ihtimali gündeme getiriyor.

Muhabir: MESUT TEMEL