Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) tarafından hazırlanan kapsamlı iklim risk ve hassasiyet analizi raporu, Van'ın gelecekte karşı karşıya kalacağı iklim tehlikelerini ortaya koydu. İşte o detaylar…
Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) öncülüğünde, Pathways to Resilience (P2R) projesi kapsamında hazırlanan Doğu Anadolu Kalkınma Bölgesi (TRB2) İklim Değişikliği Risk ve Hassasiyet Analizi raporu, Van'ın gelecekte karşı karşıya kalabileceği iklim değişikliği risklerini gözler önüne serdi. Bölgesel iklim modelleri, uydu verileri ve paydaş anketlerinden yararlanılarak hazırlanan çalışmada, kentin sıcaklık, yağış, tarım, su kaynakları ve kentsel yaşam açısından karşılaşacağı değişimler değerlendirildi. Raporda, özellikle su kaynaklarının korunması, tarımsal üretimin iklim koşullarına göre planlanması ve kentsel altyapının güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekildi.
VAN'DA SICAKLIKLAR 1,7 DERECE ARTACAK
Raporda yer alan MPI Yer Sistemi Modeli ve RCP8.5 senaryo projeksiyonlarına göre Van'da 2021-2025 dönemi ile 2046-2050 dönemi arasında önemli iklim değişiklikleri yaşanması bekleniyor. Yapılan hesaplamalarda ortalama minimum sıcaklıkların yaklaşık 1,5 derece, ortalama maksimum sıcaklıkların ise yaklaşık 1,7 derece artacağı öngörülüyor.
Kentte sıcaklık artışıyla birlikte yıllık toplam yağış miktarında da ciddi bir düşüş bekleniyor. Rapora göre Van'da yıllık yağış miktarı 345,1 milimetreden 283,2 milimetreye gerileyecek. Bu değişim, yağışlarda yüzde 17,9 oranında azalma anlamına geliyor.
Bununla birlikte referans evapotranspirasyon olarak ifade edilen su kayıp potansiyelinin de artacağı belirtiliyor. Mevcut 1.206,2 milimetrelik değerin 2050 yılına doğru 1.269,5 milimetreye yükselmesi bekleniyor. Yüzde 5,2'lik bu artışın, yağışlardaki azalmayla birleşerek Van'da kuraklık baskısını daha da artırabileceği değerlendiriliyor.
TARIMDA SULAMA İHTİYACI YÜZDE 17,7 ARTACAK
İklim değişikliğinin Van'da en fazla etkilemesi beklenen alanlardan biri de tarım ve gıda üretimi olarak öne çıkıyor. Raporda, özellikle buğday üretiminde ihtiyaç duyulan sulama suyunun gelecek yıllarda önemli ölçüde artacağı belirtiliyor.
Referans evapotranspirasyon, bitki katsayıları ve etkili yağışlar dikkate alınarak yapılan hesaplamalara göre Van'da buğdayın yıllık net sulama ihtiyacı, 2021-2025 döneminde 488 milimetre olarak hesaplandı. Bu miktarın 2046-2050 döneminde yüzde 17,7 artarak 574 milimetreye ulaşması bekleniyor.
Sulama ihtiyacındaki artışın özellikle Mayıs ve Haziran aylarında belirginleşeceği ifade ediliyor. Yağışların azalması ve sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte tarımsal üretimde su ihtiyacının artması, üreticiler açısından yeni sorunları beraberinde getirebilir. Raporda, bu değişimlerin tarımsal verim kayıplarına neden olabileceğine dikkat çekiliyor.
VAN MERKEZİNDE KENTSEL ISI ADASI RİSKİ
İklim değişikliğinin yalnızca kırsal alanları ve tarımsal üretimi değil, kent merkezindeki yaşam koşullarını da etkilemesi bekleniyor. Raporda, Van şehir merkezindeki kentsel ısı adası etkisi, Landsat-8 uydu tabanlı arazi yüzey sıcaklığı verileri ile WorldPop nüfus yoğunluğu verileri karşılaştırılarak incelendi.
Yapılan analizlerde, yüksek yüzey sıcaklıklarının yoğun nüfuslu bölgelerle örtüştüğü alanlarda ısı dalgası riskinin en üst seviyeye çıktığı tespit edildi. Bu durumun özellikle yoğun yapılaşmanın bulunduğu bölgelerde yaşayan vatandaşlar açısından önemli bir risk oluşturabileceği belirtildi.
Hastaneler, okullar ve topluluk merkezleri gibi kritik altyapıların bulunduğu alanlarda yaşlılar, kronik hastalar ve çocukların sıcaklıklardan daha fazla etkilenebileceği ifade edildi. Raporda, kentsel ısı adası etkisinin halk sağlığı üzerindeki olası sonuçlarına dikkat çekilerek kentlerin iklim değişikliğine karşı daha dirençli hâle getirilmesinin önemine işaret edildi.
VAN'DA GEÇMİŞTE YAŞANAN SEL FELAKETLERİ RAPORA GİRDİ
Van, yıllık yağış miktarı bakımından bölgenin daha az yağış alan illeri arasında bulunmasına rağmen ani ve şiddetli yağışlar nedeniyle taşkın ve sel tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor. Raporda, özellikle kısa süreli ve yoğun konvektif yağışların dere yataklarına yakın yerleşim alanlarında ani su baskınlarına yol açabildiği belirtildi.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü kayıtlarına göre Van'da ölçülen maksimum günlük yağış değerleri arasında 27 Şubat 2014 tarihinde kaydedilen 122 milimetre öne çıkıyor. Ayrıca 26 Ekim 2016 tarihinde 48 milimetre, 20 Mart 2024 tarihinde ise 46 milimetre günlük yağış kaydedildi.
Raporda, Van'da geçmiş yıllarda yaşanan önemli sel ve taşkın olayları da hatırlatıldı. 17 Temmuz 2011 tarihinde Özalp ilçesine bağlı Boğazkesen ve Hacıkışlak köyleri ile Çaldıran'da meydana gelen ani sel ve su baskınlarında 4 kişi hayatını kaybetti. Aşırı yağışlar ve yıldırım düşmesi sonucu tarım arazileri su altında kalırken köy köprüleri yıkıldı ve çok sayıda hayvan telef oldu.
30 Haziran 2020 tarihinde Başkale ve Erciş ilçelerinde meydana gelen taşkınlarda ise su kaynaklarının kapasitesini aşması nedeniyle onlarca ev ve iş yerini su bastı. Tarım arazileri çamurla kaplanırken küçükbaş hayvanlar da telef oldu.
16 Temmuz ile 3 Ağustos 2021 tarihleri arasında Başkale, Çaldıran, Özalp, Gürpınar, Muradiye, İpekyolu, Erciş ve Saray ilçelerinde etkili olan yoğun yağışlar, 35'ten fazla mahalle ve yerleşim yerini etkiledi. Yağışlar nedeniyle yollar, köprüler, menfezler, drenaj altyapıları, konutlar ve tarım arazilerinde hasar meydana geldi.
Van'da daha yakın tarihte yaşanan taşkın olayları da raporda yer aldı. 11 Ağustos 2025 tarihinde Saray ve Özalp ilçelerinde etkili olan aşırı yaz yağışları nedeniyle dereler taştı, cadde ve sokaklar su altında kaldı. Yaşanan olaylarda altyapı ağları zarar gördü.
KAR YAĞIŞLARINDA AZALMA VAN GÖLÜ HAVZASINI DA ETKİLEYEBİLİR
Raporda Van'ın kış koşullarına ilişkin gelecek projeksiyonlarına da yer verildi. 2050 yılına yönelik değerlendirmelerde, günlük 6 santimetre ve 25 santimetrenin üzerindeki kar yağışlarının yıllık görülme olasılığının yüzde 2 ila 4 oranında azalacağı öngörüldü.
Kar örtüsündeki azalma eğiliminin Van Gölü Kapalı Havzası'nın ekolojik su dengesi açısından önemli bir risk oluşturabileceği belirtildi. Kış aylarında biriken karın ilkbahar döneminde eriyerek akarsu ve su kaynaklarını beslediği dikkate alındığında, kar yağışlarındaki değişimin havzanın su dengesi üzerinde etkili olabileceği değerlendiriliyor.
Öte yandan bölgede tipi ve kar fırtınası olasılıklarının mevcut seviyelerini büyük ölçüde koruyacağı, bu olaylarda belirgin bir artış veya azalış beklenmediği ifade edildi.
VAN'I BEKLEYEN İKLİM RİSKLERİ
DAKA tarafından hazırlanan rapor, Van'ın önümüzdeki yıllarda yalnızca sıcaklık artışı ve yağış azalmasıyla değil, bunların birbirini tetikleyen sonuçlarıyla da mücadele etmek zorunda kalabileceğini ortaya koyuyor. Tarımsal sulama ihtiyacının artması, su kaynakları üzerindeki baskının büyümesi, kent merkezlerinde sıcaklık risklerinin yükselmesi ve ani taşkınların devam etmesi kentin öne çıkan iklim sorunları arasında gösteriliyor.
