Van YYÜ Jeofizik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hamdi Alkan, Van Gölü ve çevresindeki deprem hareketliliğine ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu. Gravite ve manyetik veriler üzerinde yapılan incelemelerde yer altındaki jeolojik yapıların Van Gölü'nün altına doğru uzandığının belirlendiğini ifade eden Alkan, 2015-2026 yılları arasında Van ve Erciş çevresinde 4'ten büyük yaklaşık 30 depremin meydana geldiğini söyledi.
Van, geçmişte yaşadığı yıkıcı depremler ve çevresindeki aktif fay hatlarıyla deprem gerçeğini gündeminde tutmaya devam ediyor. 2011 yılında meydana gelen ve büyük yıkıma neden olan Van depreminin üzerinden 15 yıl geçerken, bölgedeki sismik hareketlilik bilimsel çalışmalarla yeniden mercek altına alındı. Van Gölü ve çevresindeki fayların uzanımını, devamlılığını ve deprem üretme potansiyelini inceleyen araştırmada dikkat çeken bulgulara ulaşıldı. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Jeofizik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hamdi Alkan, farklı üniversitelerden akademisyenlerle yürüttükleri çalışmanın sonuçlarını değerlendirdi.
VAN VE ERCİŞ ARASINDAKİ FAYLARA DİKKAT!
Bölgede meydana gelen depremlerin belirli alanlarda kümelendiğini belirten Alkan, 2011 Van depreminin artçı hareketliliğinin büyük ölçüde 2015 yılına kadar devam ettiğini, bu nedenle 2015 yılını yeni bir başlangıç olarak değerlendirdiklerini söyledi. 2015-2026 yılları arasında Van ve Erciş çevresinde 4'ten büyük yaklaşık 30 depremin meydana geldiğini ifade eden Alkan, depremlerin özellikle Van Gölü'nün kuzeydoğusunda yoğunlaştığını belirterek şöyle konuştu:“2015'ten günümüze kadar yani 2026'ya kadar Van, Erciş civarında 4'ten büyük aşağı yukarı 30'a yakın depremin meydana geldiğini, özellikle bu depremlerin gölün kuzeydoğusunda yani Erciş civarı, Erciş'e yakın Çolpan ve Erciş fay zonları civarında kümelendiğini net bir şekilde görüyoruz. Dolayısıyla bu anlamda gölün doğusuna ve yakın doğuya oldukça odaklanmamız gerektiği çıkarımını yapıyoruz.”
FAYLARIN VAN GÖLÜ'NÜN ALTINA UZANIMI İNCELENDİ
Van Gölü ve çevresindeki fayların devamlılığını ortaya koymak amacıyla farklı jeofizik parametrelerden yararlandıklarını aktaran Alkan, özellikle gravite ve manyetik veriler üzerinde durduklarını kaydetti. Bu verilerin çeşitli matematiksel dönüşümlerle analiz edildiğini belirten Alkan, elde edilen bulguların göl tabanındaki jeolojik yapıların ve fayların uzanımını anlamak açısından önemli olduğunu vurguladı. MTA'nın 2026 yılında aktif fay haritasını güncellemesine de değinen Alkan, daha önceki bilimsel çalışmalarda belirlenen lokal faylarla diri fay haritasında yer alan fay ve fay zonlarını birlikte değerlendirdiklerini belirterek, “Gravite ve manyetik veri dediğimiz verilerden faydalandık. Bunların farklı dönüşümleri, farklı matematiksel hesapları var.” dedi.
VAN MERKEZ VE ERCİŞ ARASINDA GERİLME BİRİKİMİ
Araştırmada fayların konumlarının yanı sıra bölgedeki gerilme değişimlerinin de incelendiğini belirten Alkan, Gutenberg-Richter bağıntısından hesaplanan B değeri değişimi ile Coulomb ve statik stres değişimi parametrelerinden yararlandıklarını söyledi. B değeri ve stres değişimlerinin birlikte değerlendirilmesiyle deprem potansiyeline ilişkin çıkarımlar yaptıklarını aktaran Alkan, özellikle Van merkez ile Erciş arasındaki bölgenin dikkat çektiğini ifade etti. Alkan, değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“B değeri değişimine göre küçük B değerinin olduğu bir yer, 1'den küçük bir B değerinin olduğu yer bizim için gerilme birikimi olarak yüksek bir yere karşılık gelmekte. Statik stres tabanında da bar cinsinden hesapladığımızda 1'den büyük olan değerin bizim için riskli bölge olduğunu gözlemleyebiliyoruz. Bu kapsamda Van merkez ve Erciş arasındaki yani Van fay zonu ve Erciş fay zonu arasındaki bölgede biz bu belirtileri aşağı yukarı gözlemlemiş olduk.”
7'DEN BÜYÜK DEPREM BEKLENİYOR MU?
Van'da olası büyük deprem tartışmalarına da değinen Alkan, 7'nin üzerinde bir depremin meydana gelip gelmeyeceğinin yalnızca fayların varlığına bakılarak belirlenemeyeceğini vurguladı. Fayın uzunluğu, mekanizması ve tekrarlama süresi gibi birçok parametrenin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Alkan, 2011 Van depreminde kırılan fay uzunluğuna dikkat çekti. Alkan, “7'den büyük bir deprem üretilebilmesi için fayın mekanizmasına, fayın boyuna ve tekrarlama süresine, geri dönüşümüne gibi birçok parametrenin birlikte çalışması lazım. Bizim hem lokal tektonik hem bölgesel tektoniğe baktığımızda 2011 yılında Van fay zonunun aşağı yukarı 40-45 kilometrelik kısmının yüzeyde iz verdiğini, kırıldığını biliyoruz. Dolayısıyla büyük bir deprem üretebilmek için bu uzunlukta bir fayın bir kerede kırılması lazım. Tabii bu da zamana karşılık geliyor.” diye konuştu. Kuzeydoğuda bulunan Çaldıran fay zonunun da 1976 yılında meydana gelen 7,3 büyüklüğündeki depremde uzun bir bölümünün kırıldığını hatırlattı.
SARAY VE BAŞKALE FAYLARI DA AKTİF
Deprem tehlikesinin yalnızca Van merkez ve Erciş çevresiyle sınırlı olmadığını belirten Alkan, Van'ın doğusunda bulunan Saray ve Başkale fay zonlarının da aktif ve deprem üretme potansiyeline sahip olduğunu söyledi. Bu fayların daha doğuda bulunan Hoy ve Tebriz fay zonlarıyla ilişkili olduğuna işaret eden Alkan, bölgedeki diri fayların konumlarının ve deprem üretkenliklerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Alkan, “Bölgedeki diri fayların lokasyonlarını ve deprem üretkenliğine bakmak lazım. Bu kapsamda baktığınızda Saray ve Başkale fay ve fay zonlarının aktif ve üretken olduğunu görüyoruz. Bunların aynı zamanda daha doğudaki Hoy ve Tebriz fay ve fay zonlarıyla ilişkili olduğunu ve bu anlamda üretken olduğunu görebiliyoruz.” ifadelerini kullandı.
YÜKSEKOVA-ŞEMDİNLİ FAY ZONU DA TAKİP EDİLMELİ
Van'ın güneyinde yer alan Yüksekova-Şemdinli fay zonuna da dikkat çeken Alkan, yaklaşık 1000 yıldır büyük deprem üretmediği belirtilen bu hattın önemli bir sismik boşluk olarak değerlendirildiğini söyledi. Bu fay zonunda meydana gelen küçük ölçekli depremlerin de dikkatle incelenmesi gerektiğini vurgulayan Alkan, bölgesel deprem hareketliliğinin yalnızca tek bir fay üzerinden değil, birbirleriyle ilişkili fay sistemleri üzerinden ele alınmasının önemine değindi.
VAN'IN DOĞUSUNDAKİ FAYLAR DAHA AKTİF
Van Gölü'nün doğusu ile batısındaki deprem hareketliliğini karşılaştıran Alkan, doğudaki fay ve fay zonlarının daha aktif olduğuna dikkat çekti. Bölgedeki fay sistemlerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirten Alkan, araştırmanın sonuçlarına ilişkin şu değerlendirmede bulundu:“Bunların hepsini bir araya topladığımızda gölün doğusundaki iller ve civarındaki illerin fay ve fay zonlarının, gölün batısındaki ilçelerdeki ve civar ilçelerin çevresindeki fay ve fay zonlarına göre daha aktif olduğunu biz açık bir şekilde söyleyebiliriz.”
