Van'da mutfakta kaynayan bir tencere suyun sıcaklığının her zaman 100 derece olduğunu düşünüyorsanız yanılıyor olabilirsiniz. Kentin deniz seviyesinden yaklaşık 1.727 metre yüksekte bulunması, suyun kaynama sıcaklığını doğrudan etkiliyor. Üstelik bu fiziksel fark, özellikle uzun süre haşlanan yemeklerin pişme süresinde de kendisini gösterebiliyor.
Van65 Haber olarak TÜBİTAK'ın bilimsel açıklamalarını ve yüksek rakımda yemek pişirmeye ilişkin araştırma rehberlerini inceledik. Ortaya çıkan bilgiler, Van'da yaşayanların günlük hayatında karşılaştığı ancak çoğu zaman fark etmediği bir gerçeği ortaya koyuyor.
Van'da su kaç derecede kaynıyor?
Deniz seviyesinde, normal atmosfer basıncı altında saf su yaklaşık 100 santigrat derecede kaynıyor.
Ancak deniz seviyesinden yükseldikçe atmosfer basıncı azalıyor. Bu durum suyun daha düşük sıcaklıkta kaynamaya başlamasına neden oluyor.
TÜBİTAK Bilim Genç'in yayımladığı bilimsel açıklamada Erzurum, Kars ve Van gibi yüksek rakımlı şehirlerde suyun yaklaşık 94 derecede kaynadığı belirtiliyor.
Van'ın rakımı da Kültür ve Turizm Bakanlığının resmî verilerine göre 1.727 metre olarak kaydediliyor.
Dolayısıyla Van merkezindeki açık bir tencerede su, normal atmosfer koşullarında 100 dereceye ulaşmadan kaynamaya başlayabiliyor.
Ancak bu değer sabit değil. Günlük hava basıncı ve bulunduğunuz bölgenin yüksekliği, kaynama sıcaklığında küçük değişikliklere neden olabiliyor.
Su daha düşük sıcaklıkta kaynıyorsa yemek neden geç pişiyor?
İlk bakışta suyun daha düşük sıcaklıkta kaynaması, yemeklerin daha hızlı hazırlanacağı düşüncesini oluşturabilir.
Ancak bilimsel açıklamalara göre durum tam tersi olabiliyor.
Bir yemek kaynar suda pişerken önemli olan yalnızca suyun kaynamaya başlaması değil, pişme boyunca ulaşılan sıcaklık.
Van'da açık tencerede kaynayan suyun sıcaklığı deniz seviyesine göre daha düşük olduğundan yiyeceklerin yumuşaması ve pişmesi daha uzun sürebiliyor.
Colorado Eyalet Üniversitesinin yüksek rakımda yemek pişirme rehberinde de özellikle baklagillerin, sebzelerin ve uzun süre kaynatılan yemeklerin pişme süresinin uzayabileceği belirtiliyor.
Van'da en çok hangi yemekler etkilenebilir?
Yüksek rakımın etkisi özellikle uzun süre haşlama gerektiren yiyeceklerde hissedilebiliyor.
Kuru fasulye, nohut, bazı et yemekleri ve haşlanarak hazırlanan sebzeler bu duruma örnek gösterilebilir.
Yumurtanın katılaşma ve pişme süresi de kaynayan suyun sıcaklığından etkilenebiliyor.
Ancak her yemeğin aynı miktarda daha uzun sürede pişeceğini söylemek mümkün değil. Malzemenin yapısı, miktarı, tencerenin özellikleri ve uygulanan pişirme yöntemi de sonucu değiştirebiliyor.
Ocağın altını daha fazla açmak çözüm mü?
Van65 Haber'in incelediği bilimsel kaynaklarda dikkat çeken bir diğer ayrıntı da kaynayan suyun sıcaklığıyla ilgili.
Açık tenceredeki su kaynama noktasına ulaştığında ocağın altını daha fazla açmak, suyun sıcaklığını sürekli yükseltmiyor.
Bunun yerine kaynama ve buharlaşma hızlanıyor.
Bu nedenle kaynayan yemeğin altını gereğinden fazla açmak, her zaman daha kısa pişirme süresi sağlamıyor.
Düdüklü tencere neden fark yaratıyor?
Yüksek rakımın yemek pişirmeye etkisini azaltabilen yöntemlerden biri de düdüklü tencere kullanılması.
Düdüklü tencere, içindeki basıncı artırarak suyun normal atmosfer basıncındakinden daha yüksek sıcaklıklara ulaşmasını sağlıyor.
Böylece özellikle uzun süre pişmesi gereken bazı yiyecekler daha kısa sürede hazırlanabiliyor.
Ancak düdüklü tencerelerin güvenlik talimatlarına uyulması ve cihazın üreticisi tarafından belirtilen kullanım koşullarının dışına çıkılmaması gerekiyor.
Van'ın coğrafyası mutfağa kadar uzanıyor
Van'ın yüksek rakımı yalnızca kentin iklimini ve hava koşullarını değil, suyun kaynama sıcaklığını da etkiliyor.
Van65 Haber olarak incelediğimiz TÜBİTAK ve üniversite kaynakları, bu farklılığın özellikle açık tencerede pişirilen yemeklerin hazırlanma süresinde rol oynayabildiğini gösteriyor.
Kısacası Van'da fokur fokur kaynayan suyun sıcaklığı, deniz seviyesindeki bir kentte kaynayan suyla aynı olmak zorunda değil.
