DEM Parti Van Milletvekili Gülderen Varlı, Van’ın Gürpınar ilçesinde bulunan tarihi Der Meryem Ana Manastırı’nın korunmaması ve restorasyon çalışmalarının yapılmamasıyla ilgili Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne soru önergesi sundu. Varlı, tarihi yapının yıllardır bakımsız bırakıldığını ve ciddi tahribata uğradığını ifade etti.
“VAN’DAKİ KÜLTÜREL MİRAS CİDDİ TEHDİT ALTINDA”
Önergesinde Van’ın tarihi ve kültürel zenginliklerine dikkat çeken Varlı, kentteki birçok tarihi yapının yetersiz koruma uygulamaları, kaçak kazılar, definecilik faaliyetleri ve doğal tahribat nedeniyle zarar gördüğünü belirtti. Kültürel mirasın korunabilmesi için restorasyon çalışmalarının hızlandırılması ve denetimlerin artırılması gerektiğini vurguladı.
NORDUZ YAYLASI’NDAKİ TARİHİ MİRASA DİKKAT ÇEKTİ
Varlı, Gürpınar ilçesinde bulunan Norduz Yaylası’nın zengin doğal yapısı ve tarihi değerleriyle önemli bir bölge olduğunu ifade ederek, yayladaki kültürel miras alanlarının uzun yıllardır korumasız bırakıldığını söyledi. Bölgedeki tarihi yapıların ciddi tahribata uğradığını belirten Varlı, özellikle Der Meryem Ana Manastırı’nın yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu dile getirdi.
“365 ODALI MANASTIRDAN GERİYE 17 ODA KALDI”
Basında yer alan bilgilere değinen Varlı, Der Meryem Ana Manastırı’nın tarihi kaynaklara göre yaklaşık 365 odadan oluşan büyük bir yapı olduğunu ifade etti. Manastırın geçmişte kadın sığınma evi işlevi gördüğünün aktarıldığını belirten Varlı, definecilik faaliyetleri, kaçak kazılar, doğal koşullar ve bakımsızlık nedeniyle bugün yalnızca 17 odasının ayakta kaldığını kaydetti.
“İNANÇ VE KÜLTÜR MERKEZİYDİ”
Manastırın geçmişte Ermeni hacıların Kudüs yolculuğunda önemli duraklardan biri olduğunu ifade eden Varlı, yapının farklı inanç topluluklarının ortak yaşam alanı olarak kullanıldığını söyledi. Tarihi anlatımlara göre yaklaşık 16 asırlık geçmişe sahip manastırın, efsanevi kral IV. Dırtad ve eşinin mezarlarını barındırdığı, Azize Hripsime ve beraberindeki kadınların burada konakladığının ifade edildiğini aktardı.
“12 YILDIR SOMUT ADIM ATILMADI”
Varlı, Der Meryem Ana Manastırı’nın Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından 2014 yılında “korunması gereken kültür varlığı” olarak tescillendiğini ancak aradan geçen sürede restorasyon ve güvenlik konusunda herhangi bir somut çalışma yapılmadığını belirtti. Yaklaşık 12 yıllık süreçte gerekli önlemlerin alınmaması nedeniyle yapının büyük ölçüde harabeye döndüğünü ifade eden Varlı, Bakan Ersoy’dan konuya ilişkin açıklama talep etti.
Bu bağlamda;
1. Van’ın Gürpınar ilçesinde bulunan Der Meryem Ana Manastırı’nın korunmasına ilişkin Bakanlığınız tarafından bugüne kadar yürütülen herhangi bir çalışma bulunmakta mıdır?
2. 2014 yılında tescillenmesine rağmen söz konusu tarihi yapının korunması ve restorasyonuna yönelik neden herhangi bir proje hayata geçirilmemiştir?
3. Der Meryem Ana Manastırı’nda meydana gelen kaçak kazılar ve definecilik faaliyetleriyle ilgili bugüne kadar kaç adli ve idari işlem yapılmıştır?
4. Tarihi yapının güvenliğinin sağlanması amacıyla alanda düzenli denetim veya koruma çalışması yapılmakta mıdır?
5. Bakanlığınızın Norduz Yaylası ve çevresindeki tarihi-kültürel miras alanlarının korunmasına yönelik özel bir eylem planı bulunmakta mıdır?
6. Van genelinde tarihi eserlerin korunmasına yönelik restorasyon, bakım ve güvenlik çalışmaları için son 10 yılda ayrılan bütçe ne kadardır?
7. Bölgedeki tarihi eserlerin korunması amacıyla yerel halkın bilinçlendirilmesine yönelik herhangi bir eğitim veya farkındalık çalışması yapılmış mıdır?
8. Definecilik faaliyetlerinin önlenmesi amacıyla Van ili genelinde yürütülen denetim ve güvenlik uygulamaları nelerdir?
9. Der Meryem Ana Manastırı’nın UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınması veya koruma statüsünün güçlendirilmesine yönelik herhangi bir girişim planlanmakta mıdır?
10. Van’ın tarihi, kültürel mirası ve doğal alanlarının korunmasına yönelik bugüne kadar hangi somut önlemler alınmıştır? Özellikle GES, RES ve HES projelerinin yaylalar, su kaynakları, mera alanları ve tarihi-kültürel miras üzerindeki etkilerine ilişkin herhangi bir inceleme, denetim veya koruma çalışması yürütülmekte midir? Ekolojik yıkım ve doğa tahribatına yol açtığı yönündeki iddialara karşı hangi tedbirler alınmaktadır?
11. Tarihi yapıların ve kültürel miras alanlarının korunması amacıyla definecilik faaliyetlerine karşı mevcut cezaların caydırıcılığının artırılmasına yönelik Bakanlığınızın yeni bir yasal düzenleme veya denetim çalışması bulunmakta mıdır?
12. Türkiye genelinde son 5 yılda tarihi yapılara, sit alanlarına ve kültürel mirasa yönelik kaç kaçak kazı ve definecilik vakası tespit edilmiştir? Bu vakaların kaçında etkin soruşturma yürütülmüş, kaç kişiye ceza verilmiştir?
