Van’ın Erciş ilçesinde yürütülen Pay Sulama Kanalı Projesi, Zilan Koçköprü Kanyonu ve Dücane Şelalesi üzerinden yeni bir tartışmanın odağına yerleşti. Çevre ve ekoloji örgütleri, projenin mevcut güzergâhının doğal alanlara zarar vereceğini savunarak çalışmaların durdurulmasını ve alternatif güzergâhların değerlendirilmesini isterken, DEM Parti Van Milletvekili Gülderen Varlı da Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın yanıtlaması istemiyle TBMM’ye yazılı soru önergesi sundu.
Van’ın Erciş ilçesinde Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından yürütülen Pay Sulama Kanalı Projesi’ne ilişkin tartışmalar devam ediyor. Projenin özellikle Zilan Koçköprü Kanyonu ve Dücane Şelalesi çevresinden geçen güzergâhına yönelik çevre örgütlerinin itirazlarının ardından konu Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne taşındı.DEM Parti Van Milletvekili Gülderen Varlı, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın yanıtlaması istemiyle verdiği yazılı soru önergesinde projenin ÇED muafiyeti, güzergâh tercihleri, devam eden yargı süreci ve kullanılan altyapıya ilişkin bir dizi soru yöneltti.
PROJE NEDEN GÜNDEMDE?
Pay Sulama Kanalı Projesi, Erciş’te tarımsal sulama amacıyla yürütülen bir altyapı projesi olarak gündeme gelirken, son dönemde özellikle kanyon hattındaki çalışmalar nedeniyle çevre örgütlerinin tepkisini çekti.Çevre ve ekoloji örgütleri, tarımsal sulama yatırımlarına karşı olmadıklarını, itirazlarının projenin mevcut güzergâhına ve uygulanma biçimine yönelik olduğunu belirtiyor.21 Eylül’de Zilan Koçköprü Kanyonu’nda yapılan açıklamada çevre örgütleri, projenin kanyon ve çevresindeki doğal alanlar üzerindeki etkilerinin yeniden değerlendirilmesini istedi. Açıklamada, revize edilen güzergâhların ÇED sürecine dahil edilmesi ve alternatif güzergâhların araştırılması çağrısı yapıldı.
PROJEYE İLİŞKİN ÇED TARTIŞMASI SÜRÜYOR
Projenin en önemli tartışma başlıklarından biri ise Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci.Milletvekili Gülderen Varlı’nın soru önergesinde yer alan bilgilere göre proje, 1993 tarihli ÇED Yönetmeliği öncesinde onaylandığı gerekçesiyle ÇED sürecinden muaf tutuldu. Projenin 2016 yılında ihale edildiği ve daha sonraki süreçte güzergâhında çeşitli değişiklikler yapıldığı belirtildi.Varlı, Bakan Yumaklı’ya yönelttiği sorularda, proje sonrasında yapılan revizyonların neden yeniden ÇED sürecine dahil edilmediğinin açıklanmasını istedi.Çevre örgütleri de benzer şekilde, projenin ilk onayından sonra yapılan değişikliklerin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Mezopotamya Çevre ve Ekoloji Platformu Sözcüsü Mirbahattin Demir, projenin revize edilen hatlarının ÇED sürecinden muaf tutulamayacağını ileri sürdü.
KOÇKÖPRÜ KANYONU NEDEN ÖNEMLİ?
Tartışmanın merkezinde yer alan Koçköprü Kanyonu, bölgedeki doğal yaşam açısından hassas alanlardan biri olarak gösteriliyor.Çevre örgütleri, kanyon ve çevresinin çeşitli kuş türleri ile yaban hayatına ev sahipliği yaptığını, özellikle su samurunun da bölgede yaşadığını belirtiyor.Varlı’nın soru önergesinde de Koçköprü Kanyonu’nun kuş koruma alanı ve hassas ekosistem niteliğine dikkat çekilirken, bölgedeki doğal yaşamın korunmasına ilişkin sorular yöneltildi.Çevreciler ise kanal güzergâhındaki kazı, iş makineleri ve diğer çalışmaların doğal alan üzerinde geri dönüşü zor etkiler oluşturabileceğini savunuyor. Bu iddialar, 20-21 Eylül tarihlerinde yapılan basın açıklamalarında da gündeme getirildi.
KANYONA İŞ MAKİNELERİ GİRDİ
Projeye ilişkin tartışmayı büyüten gelişmelerden biri de iş makinelerinin kanyon bölgesinde çalışma yürütmesi oldu.Çevre örgütlerinin açıklamasına göre, Van 4. İdare Mahkemesi’nde projeye ilişkin dava bulunuyor ve yürütmeyi durdurma talebi değerlendirme aşamasında. Buna rağmen yüklenici firmanın kanyonun belirli bölümlerinde iş makineleriyle çalışmaya başladığı ileri sürüldü.Çevre örgütleri, üç adet 30 tonluk iş makinesinin kanyonun hassas bölümüne girdiğini belirterek çalışmaların yargı süreci sonuçlanmadan sürdürülmesine tepki gösterdi.Varlı da soru önergesinde, mahkeme süreci devam ederken çalışmaların sürdürülmesinin Bakanlığın bilgisi ve izni dahilinde olup olmadığını sordu.
30 KİLOMETRELİK HAT
Proje kapsamında gündeme getirilen bir diğer konu ise suyun hangi kaynaktan ve hangi güzergâhtan taşınacağı.Çevre örgütleri, Koçköprü Barajı’na yaklaşık 1 kilometre mesafede mevcut bir su pompası ve altyapı bulunduğunu, buna karşın yaklaşık 30 kilometre uzaklıktaki Morgedik Barajı’ndan çelik borularla su getirilmesinin planlandığını ileri sürüyor.Milletvekili Varlı da Bakan Yumaklı’ya yönelttiği sorular arasında bu konuya yer verdi. Varlı, Koçköprü Barajı’na yakın mevcut pompa ve altyapı varken Morgedik Barajı’ndan yaklaşık 30 kilometrelik çelik boru hattıyla su taşınmasının teknik ve ekonomik gerekçesinin açıklanmasını istedi.
ALTERNATİF GÜZERGÂH ÇAĞRISI
Çevre örgütlerinin temel taleplerinden biri, kanal güzergâhının yeniden değerlendirilmesi.Örgütler; kanyon hattındaki çalışmaların durdurulmasını, proje kapsamında yapılan revizyonların ÇED yönünden yeniden değerlendirilmesini, mevcut altyapının incelenmesini ve doğaya daha az zarar verecek alternatif güzergâhların bilimsel olarak araştırılmasını talep ediyor.Ayrıca Zilan Koçköprü Kanyonu ve Dücane Şelalesi çevresindeki hassas alanları mümkün olduğunca koruyacak yeni bir proje veya güzergâh oluşturulması çağrısı yapılıyor.
GÜLDEREN VARLI BAKANLIĞA 6 SORU YÖNELTTİ
DEM Parti Van Milletvekili Gülderen Varlı tarafından TBMM Başkanlığına sunulan soru önergesinde, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın yanıtlaması istemiyle toplam 6 soru yöneltildi.
Varlı’nın önergesinde şu başlıklar öne çıktı:
Projenin 1993 öncesi onay gerekçesiyle ÇED’den muaf tutulmasının hukuki dayanağı,
Projede yapılan revizyonların neden ÇED sürecine dahil edilmediği,
Koçköprü Kanyonu ve Dücane Şelalesi güzergâhı belirlenirken alternatif güzergâhların değerlendirilip değerlendirilmediği,
Yargı süreci devam ederken iş makinelerinin kanyona girmesinin Bakanlığın bilgisi dahilinde olup olmadığı,
Morgedik Barajı’ndan yaklaşık 30 kilometrelik hatla su taşınmasının teknik ve ekonomik gerekçeleri,
Projenin ikinci kısmında kanyon hattındaki çalışmaların neden sürdürüldüğü ve çalışmaların durdurularak ÇED sürecinin başlatılıp başlatılmayacağı.Varlı, bu sorular üzerinden projenin çevresel, hukuki ve teknik boyutlarının Bakanlık tarafından açıklanmasını istedi.Tartışmanın bir tarafında tarımsal sulama ihtiyacı, diğer tarafında ise güzergâhın doğal alanlar üzerindeki olası etkileri bulunuyor.Çevre örgütleri, çiftçilerin suya erişiminin önemli olduğunu kabul ederken, bunun doğal alanların korunmasıyla birlikte ele alınabileceğini savunuyor.
BAKANLIĞIN YANITI BEKLENİYOR
Pay Sulama Kanalı Projesi konusunda çevre örgütlerinin açıklamalarının ardından konu TBMM’ye taşınırken, Gülderen Varlı’nın soru önergesinde yönelttiği soruların yanıtı da bekleniyor.Özellikle projenin ÇED kapsamındaki hukuki durumu, revize edilen güzergâhların nasıl değerlendirildiği, kanyon hattındaki çalışmaların hukuki statüsü ve alternatif güzergâhların incelenip incelenmediğine ilişkin Bakanlık açıklamasının tartışmanın seyrini belirlemesi bekleniyor.Öte yandan mevcut kaynaklarda yer alan bilgiler ağırlıklı olarak çevre örgütlerinin açıklamaları ve soru önergesinde yer alan iddialardan oluşuyor. Projenin teknik gerekçeleri, güzergâh tercihinin nedenleri ve Bakanlığın konuya ilişkin resmi değerlendirmesi bakımından ilgili kurumların açıklamaları ayrıca önem taşıyor.Pay Sulama Kanalı Projesiyle ilgili süreçte hem tarımsal sulama ihtiyacının hem de Zilan Koçköprü Kanyonu ile Dücane Şelalesi çevresindeki doğal alanların korunmasına ilişkin tartışmaların önümüzdeki günlerde de devam etmesi bekleniyor.
