Van’ın önemli tarım merkezlerinden Gevaş’ta geleneksel yöntemlerle yetiştirilen ve 13 Temmuz 2023 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından mahreç işaretiyle tescillenen Gevaş Fasulyesi’nde hasat dönemi sürüyor. İlçenin tarımsal ekonomisine katkı sağlayan fasulye, tarlalarda yoğun emek harcayan kadınlar tarafından toplanarak pazarlara ulaştırılıyor. Üreticiler, özellikle ürünün bekletilememesi nedeniyle Güzel Konak’ta kurulacak soğuk hava deposunun üretim ve pazarlamaya önemli katkı sağlayacağını belirtiyor.
Gevaş Fasulyesi’nde hasat zamanı
Gevaş’ın verimli tarım arazilerinde uzun yıllardır yetiştirilen yerel fasulye, ilçenin önemli tarımsal ürünleri arasında yer alıyor. Kılçıksız, gevrek, etli ve sulu yapısıyla diğer fasulye çeşitlerinden ayrılan Gevaş Fasulyesi, özellikle taze tüketim özelliğiyle öne çıkıyor. Sarılıcı şekilde yetişen yerel fasulye genotiplerinden oluşan ürünün yaprakları ise bölgede sarmalık olarak değerlendiriliyor. Ürünün kendine özgü tat ve yapısında Gevaş’ın iklimi, toprağı ve coğrafi şartları önemli rol oynuyor.
Coğrafi işaretle tescillendi
Gevaş Fasulyesi’nin yöreyle olan bağının korunması ve ürünün tescillenmesi amacıyla Van Ticaret Borsası tarafından 6 Temmuz 2021 tarihinde coğrafi işaret başvurusu yapıldı.
Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 13 Temmuz 2023 tarihinde 1409 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescillenen Gevaş Fasulyesi’nin üretim aşamalarının Gevaş ilçesinin coğrafi sınırları içerisinde gerçekleştirilmesi gerekiyor. Tescille birlikte Gevaş Fasulyesi, ilçenin önemli tarımsal ve gastronomik değerleri arasındaki yerini güçlendirdi.
Hasadın yükünü kadınlar taşıyor
Gevaş’ta devam eden hasat sürecinde kadınların emeği dikkat çekiyor. Sabahın erken saatlerinde tarlalara giden kadınlar, yetişen fasulyeleri tek tek topluyor, ayırıyor ve satışa hazır hale getiriyor. Kadınların emeği yalnızca hasatla sınırlı kalmıyor. Ekim, bakım, toplama, paketleme ve pazarlama süreçlerinde de aktif rol alan kadınlar, üretimin önemli bir bölümünü üstleniyor. Bu üretim modeli kadınların aile ekonomisine katkı sunarken, ilçedeki tarımsal üretimin devamlılığına da destek sağlıyor.
“Malımızı peşinde dolaşmıyoruz”
Gevaş’ın Güzel Konak Mahallesi’nde çiftçilik yapan Cahit Akbal, yaklaşık 27 yıl önce İstanbul’dan bölgeye gelerek tarımla uğraşmaya başladığını belirtti. Yıllar içerisinde fasulye üretiminde deneyim kazandığını anlatan Akbal, kullandıkları tohumun verim açısından daha avantajlı olduğunu söyledi. Akbal, “Ben Güzel Konak'ta ikamet ediyorum. 27 yıl önce geldim. İstanbul'daydım. İstanbul hayatı zordu. Buraya geldim. Çiftçiliğe başladım. Bir şeyden anlamıyordum” dedi.
Malımızın peşinden dolaşmıyoruz
Üretimde kullandıkları tohum hakkında da bilgi veren Akbal, “Tescilli Yayla fasulyesini yetiştirmeye başladım. Şimdi 20 yıldır aynı tohumluk kullanıyoruz. Bu pazarlara götürdüğümüz zaman kapış kapış satabiliyoruz. Yani malımızı peşinde dolaşmıyoruz. Alan adam malımızın peşinde dolaşıyor” diye konuştu.
Fasulye birçok kente gönderiliyor
Gevaş’ta üretilen fasulyeler Van’ın yanı sıra Bitlis, Batman, Diyarbakır, Mardin ve Şanlıurfa gibi kentlere gönderiliyor. Üreticilerin ayrıca Malatya ve Erzurum gibi kentlere de ürün ulaştırdığını belirten Akbal, talebe göre farklı illere yüksek miktarlarda fasulye gönderdiklerini ifade etti. Akbal, “Nerede para ediyorsa oraya götürüyoruz. Malatya istemişse Malatya'ya 5 ton, 10 ton gönderiyoruz. Burada tabii ki fiyatın düşmemesi açısından çok iyi” dedi.
16 dönüm araziden 55-60 ton ürün bekleniyor
Bu yıl 16 dönüm araziye fasulye ektiklerini belirten Akbal, sezon sonunda yaklaşık 55-60 ton ürün beklediklerini söyledi. Hasadın haftanın belirli günlerinde yapıldığını anlatan Akbal, tarlalarda kadınların da aralarında bulunduğu çok sayıda kişinin çalıştığını belirtti. Akbal, “Biz şu anda 16 dönüm ekmişiz. Günlük haftada 3 gün koparma var. Fasulye koparması. O 10 günde 10 eleman geliyor. 4 tane de kendi evimde elemanım var. Kız çocuklarım var. Yani haftada 3 gün 14-15 eleman çalışıyor” ifadelerini kullandı.
Şu ana kadar yaklaşık 27 ton ürün toplandığını belirten Akbal, tarladaki üretimin devam ettiğini söyledi. Akbal, “Verimi şu anda bu 16 dönümde 55-60 ton bekliyorum. Şimdiye kadar 27 ton toplamışız. 27 tonun üstünde daha var. İkinci bir şeye geçiyor. Şimdi çiçeklemeye geçti. Bir 10 gün ara veriyor. Tekrar kendini tazeliyor” dedi.
Hasatta işçi ihtiyacı yaşanıyor
Üretim döneminde işçi bulma konusunda zaman zaman sıkıntı yaşadıklarını belirten Akbal, uzun yıllardır birlikte çalıştıkları ekip sayesinde hasadı sürdürebildiklerini söyledi. Akbal, “Biraz eleman sıkıntısı var. Ama 20 yıldır arkadaşlarla beraber olduğumuz için bir sıkıntımız yok şu anda. Yani toplanıyor” diye konuştu.
“Devlet yeter ki sen ek, üret”
Tarım sektöründe farklı alanlarda devlet desteklerinden yararlandıklarını belirten Akbal, Gevaş Fasulyesi için doğrudan bir destek almadıklarını ancak fide, ağaç ve sera gibi çeşitli desteklerden faydalandıklarını söyledi.
Akbal, “Devlet de her türlü bizim arkamızdadır. Devlet yeter ki sen ek, üret. Devletten iste. Devlet veriyor yani. Onda bir sıkıntımız yok” ifadelerini kullandı.
Üreticinin en büyük talebi soğuk hava deposu
Gevaş Fasulyesi’nin bekletilebilen bir ürün olmadığını belirten Akbal, üreticilerin en önemli ihtiyaçlarından birinin soğuk hava deposu olduğunu vurguladı. Özellikle Güzel Konak’a kurulacak bir soğuk hava deposunun hem üreticilere hem de tüccarlara önemli kolaylık sağlayacağını belirten Akbal, bölgenin üretim ve pazarlamanın merkezi olduğunu söyledi. Akbal, “Bu fasulyeyi bekletemiyoruz. Bir soğuk hava deposu Güzel Konak'a lazım. Özellikle diyorum Güzel Konak'a. Çünkü merkezimiz burası. Tüccarımız Güzel Konak'ta. Ekicimiz Güzel Konak'ta” dedi.
“İki-üç sefer proje verdik”
Soğuk hava deposu için daha önce proje hazırlayarak başvuruda bulunduklarını ancak sonuç alamadıklarını belirten Akbal, yeni dönemde yeniden girişimde bulunacaklarını söyledi. Akbal, “İki-üç sefer proje vermişiz. Ben ve eşimin beraber proje vermişiz. Tam çıkma aşamasındaydı. Ne olduysa bilmiyoruz. Yine olmadı. Bu sefer inşallah yeni gene Sayın Kaymakamımızla beraber biz bir toplantı yapacağız. Bu soğuk hava deposu için Sayın Valimiz de yardımcı olursa çok seviniriz inşallah” ifadelerini kullandı.
Gevaş ekonomisine katkı sağlıyor
Gevaş’ın birçok mahallesinde ve ailelerin kendi bahçelerinde yetiştirilen fasulye, ilçe ekonomisine önemli katkı sunuyor. Hasat döneminde kadınlar başta olmak üzere çok sayıda kişinin çalıştığı üretim süreci, aile bütçelerine katkı sağlarken ilçede tarımsal istihdam da oluşturuyor.
