Van'da kış aylarında güneşin yüzünü göstermesi, soğuk havanın ardından birçok kişi için güzel bir fırsat olarak görülüyor. Ancak uzman kuruluşların yayımladığı bilgiler, özellikle karla kaplı alanlarda güneşin görünmeyen ışınlarına karşı dikkatli olunması gerektiğini ortaya koyuyor.
Van65 Haber olarak Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve uluslararası sağlık kuruluşlarının ultraviyole (UV) radyasyona ilişkin açıklamalarını inceledik. Elde edilen bilgiler, Van'ın yüksek rakımının ve kışın karla kaplanan yüzeylerinin güneşe maruziyet üzerinde önemli etkiler oluşturabildiğini gösteriyor.
Üstelik dikkat edilmesi gereken durum yalnızca güneşin gökyüzünden gönderdiği ışınlarla sınırlı değil.
Van'ın yüksek rakımı neden önemli?
Van, deniz seviyesinden yaklaşık 1.727 metre yüksekte bulunuyor. Bu coğrafi özellik, kentin iklimini etkilediği gibi yeryüzüne ulaşan ultraviyole radyasyon miktarı açısından da önem taşıyor.
Meteoroloji Genel Müdürlüğünün yayımladığı bilimsel açıklamaya göre yükselti arttıkça atmosferin UV ışınlarını soğurucu etkisi azalıyor.
Araştırmalarda her 1.000 metrelik yükselti artışının ultraviyole radyasyonda ortalama yüzde 10 civarında artışa yol açabildiği belirtiliyor.
Bu oran, aynı atmosfer koşullarında farklı yükseltiler arasındaki genel ilişkiyi açıklıyor. Van'daki UV seviyesinin her gün belirli bir oranda yüksek olduğu veya kentte güncel bir tehlike bulunduğu anlamına gelmiyor.
Özellikle daha yüksek dağlık alanlara çıkıldığında rakımın etkisi önem kazanabiliyor.
Asıl şaşırtıcı ayrıntı: Kar UV ışınlarının yüzde 80'ini yansıtabiliyor
Kış güneşiyle ilgili en dikkat çekici bilimsel bilgilerden biri, karın güneş ışınlarını yansıtma özelliği.
Meteoroloji Genel Müdürlüğünün verilerine göre doğal bitki örtüsü, toprak ve su gibi yüzeyler üzerlerine gelen UV radyasyonunun genellikle yüzde 10'undan daha azını yansıtıyor.
Ancak taze kar, üzerine gelen UV radyasyonunun yüzde 80'ine kadarını geri yansıtabiliyor.
Bu nedenle karla kaplı bir alanda bulunan kişi, yalnızca doğrudan güneşten değil, kar yüzeyinden yansıyan ultraviyole ışınlarından da etkilenebiliyor.
Özellikle yüz, çene altı ve gözler gibi açıkta kalan bölgelerde yansıyan ışınlar dikkate alınması gereken ek bir maruziyet oluşturabiliyor.
Buradaki yüzde 80 oranı, insanın toplam UV maruziyetinin yüzde 80 arttığı anlamına gelmiyor. Bu değer, taze kar yüzeyinin kendisine ulaşan UV radyasyonunu yansıtma kapasitesini ifade ediyor.
Peki güneş ışınlarının geliş açısı nasıl etkiliyor?
Van65 Haber'in incelediği MGM ve Dünya Sağlık Örgütü açıklamalarında güneşin gökyüzündeki konumunun UV radyasyonunu doğrudan etkilediği belirtiliyor.
Yaz aylarında güneş daha yüksek bir konumda bulunuyor ve ışınlar atmosferin içinden daha kısa bir yol geçerek yeryüzüne ulaşıyor.
Kışın ise güneş ışınları daha eğik geliyor. Atmosfer içerisinde daha uzun yol katettikleri için daha fazla UV radyasyonu soğurulabiliyor.
Bu nedenle genel olarak kış aylarındaki UV düzeyi yaz aylarından daha düşük oluyor.
Ancak bu durum, kışın güneş ışınlarının tamamen zararsız olduğu anlamına gelmiyor.
Özellikle yüksek rakımlı, karla kaplı ve açık alanlarda, yüzeyden yansıyan UV ışınları kişinin toplam maruziyetine katkıda bulunabiliyor.
Kar körlüğü nedir? Gözlerde hangi belirtiler ortaya çıkabilir?
Kışın kar yüzeyinden yansıyan UV radyasyonunun etkilediği organlardan biri de gözler.
Amerikan Oftalmoloji Akademisine göre yoğun UV maruziyeti, gözün ön yüzeyindeki korneada fotokeratit adı verilen ağrılı bir rahatsızlığa neden olabiliyor.
Halk arasında kar körlüğü olarak bilinen bu durum, özellikle kar ve buz yüzeylerinden yansıyan UV ışınlarına uzun süre korunmasız maruz kalınmasıyla ilişkilendiriliyor.
Belirtiler arasında gözlerde ağrı, kızarıklık, sulanma, bulanık görme, ışığa karşı hassasiyet ve gözde kum bulunuyormuş hissi yer alabiliyor.
Üstelik belirtiler her zaman maruziyet sırasında başlamıyor. Bazı kişilerde gözdeki rahatsızlık daha sonra fark edilebiliyor.
Karla kaplı alanlarda bulunduktan sonra belirgin göz ağrısı, yoğun ışık hassasiyeti veya görme değişikliği gelişmesi durumunda göz hekimine başvurulması gerekiyor.
Bulutlu havada da UV ışınlarına maruz kalınır mı?
Güneşin bulutların arkasında bulunması, ultraviyole ışınlarının tamamen engellendiği anlamına gelmiyor.
Dünya Sağlık Örgütüne göre bulut örtüsünün kalınlığı ve yapısı, yere ulaşan UV miktarını etkiliyor.
Kalın bulutlar genellikle UV seviyesini düşürürken ince bulutlar ışınların önemli bir bölümünün geçmesine izin verebiliyor.
Bu nedenle hava sıcaklığına, güneşin görünür olup olmamasına veya karın parlaklığına bakarak UV maruziyetini kesin olarak değerlendirmek mümkün değil.
Vanlılar kışın güneşten nasıl korunabilir?
Van65 Haber'in uluslararası sağlık kuruluşlarından derlediği önerilere göre özellikle karla kaplı açık alanlarda uzun süre bulunacak kişilerin bazı önlemleri değerlendirmesi gerekiyor.
Amerikan Oftalmoloji Akademisi, kar ve buz yüzeylerindeki yansımalara karşı UV ışınlarının en az yüzde 99'unu engelleyen güneş gözlüklerinin kullanılmasını öneriyor.
UV400 korumasına sahip, yanlardan gelen ışığı da sınırlayan gözlükler ve uygun kayak gözlükleri bu amaçla tercih edilebiliyor.
Amerikan Dermatoloji Akademisi ise dışarıda bulunurken açıkta kalan cilt bölgelerinde geniş spektrumlu, en az SPF 30 koruma faktörlü güneş koruyucu kullanılmasını tavsiye ediyor.
Şapka ve uygun kıyafetlerle fiziksel korunma sağlanması da alınabilecek önlemler arasında bulunuyor.
Özellikle karla kaplı yüksek bölgelerde uzun süre vakit geçirecek kişilerin güncel UV indeksini kontrol etmeleri yararlı olabilir.
Van'da kış güneşi yaz güneşinden daha mı tehlikeli?
Bu sorunun yanıtı her koşulda evet değil.
Kış mevsiminde güneşin geliş açısı nedeniyle doğrudan UV ışınlarının şiddeti genellikle yaz aylarına göre daha düşük oluyor.
Ancak yüksek rakım, taze karın yansıtıcı özelliği, güneşin gökyüzündeki konumu ve dışarıda geçirilen süre bir araya geldiğinde beklenenden fazla UV maruziyeti yaşanabiliyor.
Van65 Haber'in incelediği bilimsel veriler, özellikle yüksek rakımlı ve karla kaplı alanlarda güneşten korunmanın yalnızca yaz aylarına bırakılmaması gerektiğini gösteriyor.
Kısacası Van'da kışın güneş açması, UV ışınlarına karşı önlem almanın gereksiz olduğu anlamına gelmiyor.
