Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) verilerine göre Van, son yıllarda yoğun göç veren iller arasında üst sıralarda yer aldı. 2019 ile 2024 yılları arasında Van’dan toplam 308 bin 806 kişi göç etti. Sanayi yatırımlarının sınırlı, turizm gelirlerinin ise düşük olduğu kentte işsizlik ve yoksulluk artarken, özellikle genç nüfus çareyi batı illerine göç etmekte buluyor.
2019 yılında toplam nüfusu 1 milyon 136 bin 757 olarak kayıtlara geçen Van’ın nüfusu, beş yıl sonra 2024’te 1 milyon 118 bin 87 olarak hesaplandı. TÜİK verilerine göre kent nüfusu beş yılda hiç artmadı, aksine 18 bin 670 kişi azaldı. Uzmanlar, bu düşüşün temel nedenleri arasında ekonomik yetersizlik, sanayi altyapısının gelişmemesi ve istihdam olanaklarının sınırlı olmasını gösteriyor.
İŞSİZLİK GÖÇÜ TETİKLİYOR
Türkiye genelinde artan enflasyon, yükselen yaşam maliyetleri ve işsizlik özellikle sanayinin gelişmediği doğu illerini olumsuz etkiliyor. Bölgenin üç büyükşehrinden biri olan Van da bu tablodan payını alıyor. Kentte yeterli fabrika ve üretim tesislerinin bulunmaması, turizm gelirlerinin sınırlı kalması ve tarımsal üretimin giderek azalması, geçim kaynaklarını daraltıyor. Bu durum özellikle genç nüfusu batı illerine yönlendiriyor. İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Kocaeli ve Kayseri gibi sanayi şehirleri Van’dan göç edenlerin ilk tercihleri arasında yer alıyor.
ZORUNLU GÖÇTEN EKONOMİK GÖÇE
Göçün nedenlerini sokağa sorduk. Van’a Çatak ilçesinden göç ederek yerleşen Esat Yılmaz, göç olgusunun kentte yeni olmadığını belirterek 1990’lı yıllarda yaşanan zorunlu göçü hatırlattı. Köyünün boşaltılması nedeniyle ailesiyle birlikte Çatak’tan Van merkeze göç etmek zorunda kaldığını anlatan Yılmaz, yaşadığı zorlukları şöyle dile getirdi:
“Doksanlı yıllarda ailemle birlikte bir sabah evsiz, barksız bırakıldım. Köyümüz boşaltıldı, mecburen Van’a göç ettik. Yedi çocuğum var. Ben üç tekerlekli araba çalıştırıyorum, bir oğlum da lokantada çalışıyor. İkimizin toplam geliri aylık 40 bin lirayı bulmuyor. Yetişkin olan bir oğlum ve kızım var ama iş yok. Ailece karar aldık; Van’dan batı illerine göç edeceğiz. Fabrikaların olduğu, çalışma koşullarının bulunduğu yerlere gitmek zorundayız. Buna mecbur bırakılıyoruz.”
‘NE BAĞ KALDI NE BOSTAN’
İşsizlik nedeniyle her yıl Türkiye’nin batısına çalışmaya giden Özcan Çevik ise göçün sadece kent merkezinden değil, kırsaldan da hızla arttığını ifade etti. İnşaat işçisi olarak metropol şehirlere gittiğini söyleyen Çevik, kırsalda üretimin bitme noktasına geldiğini dile getirdi:
“Bizler köyümüzde bağımızda bahçemizde tarlamızı sürer, hayvanlarımızı otlatarak yaşamımızı idame ediyorduk. Geldiğimiz noktada ne bağ kaldı ne tarla ne de hayvan. Her yıl köylerden onlarca aile İstanbul, İzmir, Kayseri, Kocaeli, Ankara gibi illere göç etmek zorunda kalıyor. Çünkü artık burada ne tarlasını sürebiliyor ne de hayvan besleyebiliyor. Böyle giderse Van’da zengin ailelerden ve memurlardan başka yaşayacak kimse kalmayacak.”
TÜİK’İN BEŞ YILLIK GÖÇ VERİLERİ
Türkiye İstatistik Kurumu Van Müdürlüğü’nün son beş yıla ait verileri, göçün boyutunu net şekilde ortaya koyuyor:
2019
Toplam nüfus: 1 milyon 136 bin 757
Gelen göç: 34 bin 372
Giden göç: 39 bin 575
2020
Gelen göç: 26 bin 621
Giden göç: 38 bin 114
2021
Gelen göç: 30 bin 318
Giden göç: 58 bin 185
2022
Gelen göç: 33 bin 933
Giden göç: 62 bin 422
2023
Gelen göç: 39 bin 585
Giden göç: 56 bin 547
2024
Toplam nüfus: 1 milyon 118 bin 087
Gelen göç: 31 bin 418
Giden göç: 54 bin 023
Beş yıllık toplam göç: 308 bin 806
KENT GELECEĞİ İÇİN ENDİŞE BÜYÜYOR
Veriler, Van’ın yalnızca nüfus kaybetmediğini, aynı zamanda üretken ve genç iş gücünü de hızla yitirdiğini gösteriyor. Kentte kalan nüfusun önemli bölümünü memurlar, emekliler ve gelir düzeyi yüksek ailelerin oluşturduğu belirtilirken, uzmanlar uzun vadede bu tablonun ekonomik daralmayı daha da artıracağı uyarısında bulunuyor.
