Sosyal medyada yayılan görüntülerle yeniden gündeme gelen Eski Van Evleri, “kaderine terk edildi” iddialarıyla tartışma konusu oldu. Uzmanlar, yapıların yok olma tehlikesine dikkat çekerken, Tuşba Belediyesi ise alanın atıl olmadığını ve çalışmaların sürdüğünü belirtti.
Van’ın kültürel hafızasında önemli bir yere sahip olan Eski Van Evleri, son yıllarda artan ilgisizlik ve bakımsızlık nedeniyle gündemden düşmüyor. Bir dönem binlerce örneği bulunan bu geleneksel yapılardan bugün yalnızca birkaç tanesinin ayakta kalması, kentteki kültürel mirasın geldiği noktayı gözler önüne seriyor. Vanlı şair ve yazar Hakan Pütün’ün sosyal medyada yaptığı paylaşım sonrası tartışmalar yeniden alevlenirken, vatandaşlar da yapıların korunması için çağrıda bulundu.
KÜLTÜREL HAFIZA ALARM VERİYOR
Konuyla ilgili konuşan Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Mimarlık Bölüm Başkanı Doç. Dr. Şahabettin Öztürk, kentin geçmişine ait birçok değerin zamanla yok olduğunu vurgulayarak: “Van, çevre illerle kıyaslandığında kültürel hafızasını büyük ölçüde kaybetmiş durumdadır. Halkın yanı sıra siyasi iktidar, İl Kültür Müdürlüğü ve Valilik gibi kurumların bu konuda gerekli hassasiyeti göstermesi gerekir. Kentte bulunan yaklaşık 60 Van Evi zamanla yıkılmış ve farklı yapılara dönüştürülmüştür. Mevcut birkaç örnek ise yeterince korunamamaktadır. 1990’lı yıllara kadar Van’da dört tarihi hamam bulunuyordu: Zeki Güzel Hamamı, Türkoğlu Hamamı ve Cumhuriyet Hamamı bunlardan bazılarıydı. Ayrıca kehrizler ve tarihi çeşmeler de vardı ancak bunların çoğu yok oldu. Bu kayıplar, kentin kültürel hafızasının silinmesine neden olmuştur. Restorasyon adı altında yapılan bazı çalışmalar ise yapının özgünlüğünü yok etmektedir. Yapı tamamen yıkılıp yeniden yapılmakta ve buna restorasyon denmektedir. Oysa bunun bilimsel bir temeli yoktur. Kalecik’teki yapı da bu durumun bir örneğidir. Bu hatanın sorumluluğu yerel yönetimdedir. Ya bu yapılar korunmalı ya da açıkça kaldırılmalıdır. Kararsızlık en büyük sorundur.” ifadelerini kullandı.
ÖDÜLLÜ PROJE, SAHİPSİZ ELEŞTİRİSİ
Eski Van Evleri projesinin değerine dikkat çeken Öztürk, projenin geçmişte aldığı ödülleri hatırlatarak: “Bu proje 2017 yılında Türkiye birincilik ödülü almıştır. Bu da yapının ne kadar değerli olduğunu göstermektedir. Yerel yönetimin bu konuda net bir tavır sergilemesi gerekir: Ya kullanacak ya da alternatif bir çözüm sunacaktır. Sonuç olarak bu yapıların düzenli bakımı yapılmalı, yılda iki kez kontrol edilmelidir. En önemlisi de bu mekanlar insanla buluşturulmalıdır. Çünkü bir yapı, ancak içinde yaşam olduğu sürece ayakta kalabilir.” dedi.
“BU YAPILAR VAN’A AİTTİR”
Yapıların kimlik tartışmalarının dışında tutulması gerektiğini belirten Öztürk, bu mirasın ortak değer olduğuna işaret ederek: “Ayrıca “Türk evi” ya da “Kürt evi” gibi tartışmaların da anlamı yoktur. Bu yapılar Van’a aittir. bu nedenle “Van evi” olarak değerlendirilmelidir. Bu coğrafyada birçok medeniyet yaşamıştır ve bu miras hepimize aittir. Bilindiği üzere bu tür yapıların hem bahar hem de sonbahar aylarında bakımlarının yapılması gerekir. Kar temizliği zamanında yapılmalı, mekân insanla buluşturulmalıdır. Aksi takdirde yapı kısa sürede zarar görür ve çöker. Bu da mevcut belediye yönetimiyle ilgili bir sorundur. Bu tür yapıların tanıtılması, etkinliklerle canlandırılması ya da belediye tarafından işletilmiyorsa özel bir işletmeciye devredilmesi gerekir. Kapısına kilit vurup önüne bir bekçi koymakla bu işler yürümez. Bunun bilinmemesinin sebebi belediyenin eksikliğidir. Bu, ne benim ne de sizin ayıbınızdır. Belediye bunu tanıtmalı. Orada bir amfitiyatro, sosyal bir restoran ve kültürel faaliyetler için uygun alanlar mevcut. Birçok etkinliğin yapılmasına elverişli bir konumda. Şehrin üç boyutlu algılanması açısından belediyenin buna bir çözüm bulması gerekir.” dedi.
BELEDİYEDEN “ATIL DEĞİL” AÇIKLAMASI
Tuşba Belediyesi yetkilileri ise sosyal medyada yer alan iddialara karşı çıkarak çalışmaların sürdüğünü belirterek: “Öncelikle belirtmeliyiz ki evlerde ısıtma sistemi olmadığı için kışın kapalı durumda oluyor. Teknik olarak bu evlere doğalgaz gibi bir sistemin kurulması mümkün olmuyor. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde Taş Konak restorantı kapalı görünüyor oysa şu an aktif bir şekilde hizmet veriyor. Görüntüler sabah erken saatlerde çekilmiş olabilir. Kaderine terk edildi demek iki yıldır burada yaptığımız bakım onarım çalışmaları ve gerçekleştirdiğimiz etkinliklere haksızlık olur. 2024 yılında Park ve Bahçeler Müdürlüğümüz, kırık bankları yenileyerek evlerin ilgili bakımlarını yaptı. 2025 yılında ise boya, bakım-onarım yaptık ayrıca açık amfi tiyatro kısmında ‘Çîrokên Muzîkal’ etkinliği düzenledik. Ayrıca evlerin içerisinde resim sergisi düzenledik. Etkinliklerimiz halka açıktı ve yoğun ilgi gördü. Yine geçtiğimiz ay bir müzik etkinliği düzenledik. Yani yansıtılmak istendiği gibi atıl bir durum söz konusu değil. Yaptığımız bakım onarım, yenileme çalışmaları ve etkinliklerin görmezden gelinerek ‘atıl’ gibi yansıtılması manidar.” şeklinde konuştu.
ÇALIŞMALAR SÜRÜYOR
Belediye, alandaki bakım ve onarım çalışmalarının devam ettiğini ve sürecin çok yönlü yürütüldüğünü vurgulayarak: “Eski Van Evleri ile ilgili belediyemiz Fen İşleri Müdürlüğü tarafından bakım ve onarım ihtiyacına yönelik teknik fizibilite çalışması yapılmıştır. Bu çalışma kapsamında yapıların mevcut durumu, bakım-onarım gerektiren bölümler ve çevre düzenlemesine ilişkin ihtiyaçlar değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda çalışmalar başlatılmış, Fen İşleri Müdürlüğü yapının yol onarımına başlamıştır. Ayrıca geçtiğimiz sezon yine Fen İşleri Müdürlüğümüz açık amfi kısmındaki duvarların boyasını tamamlamış, oturakların tamirini yaparak yine gerekli malzeme ile kaplamıştır. Alanla ilgili yürütülecek çalışmalar yalnızca tek bir müdürlüğün konusu olarak değerlendirilmemektedir. Fen İşleri Müdürlüğümüz teknik bakım ve onarım yönünden süreci yürütürken, alanın niteliğine göre ilgili diğer belediye müdürlükleri de kendi görev ve sorumluluk alanları çerçevesinde sürece dahil olmaya başlamıştır. Çevre düzenlemesi, temizlik, peyzaj, kent estetiği, kültürel mirasın korunması ve kullanım düzeni gibi başlıklarda ilgili birimlerimiz koordineli şekilde çalışma yürütmeye başlamıştır. Park ve Bahçeler Müdürlüğümüz, kırılan heykellerin tamir ve bakımının yapılması için alanda çalışmalarını başlatmış Kültür Müdürlüğümüzle birlikte heykellerin tamir ve bakımı için çalışma başlatılmıştır. Kültür Müdürlüğümüzün incelemeleri sonucu heykellerin atölyemize taşınma süreci başlamış gerekli çalışmalar başlatılmıştır. Bu aşamada önceliğimiz, mevcut yapıların korunması, yıpranan bölümlerin bakımının yapılması ve alanın daha düzenli, güvenli ve ziyaret edilebilir hale getirilmesidir. Bakım ve onarım çalışmalarının bu yıl içerisinde tamamlanması planlanmaktadır.” ifadelerini kullandı.
