Doğu Anadolu Bölgesi'nin en büyük şehirlerinden biri olan Van, ağır sanayi tesislerine sahip olmamasına rağmen hava kirliliğiyle mücadelede Türkiye'nin en sorunlu kentlerinden biri olmayı sürdürüyor. Kış aylarında bacalardan yükselen dumanlar, yaz aylarında ise yoğun trafik ve egzoz gazları nedeniyle kent sakinleri yılın her döneminde kirli havaya maruz kalıyor.
Uzmanlar, Van'da yaşanan hava kirliliğinin yalnızca mevsimsel bir sorun olmadığını, kentin coğrafi yapısı, plansız şehirleşme, eski yapı stoğu ve artan araç yoğunluğuyla birlikte kronik bir çevre ve halk sağlığı problemine dönüştüğünü belirtiyor.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi ve Vangölü Aktivistleri Genel Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan Özel, kentteki hava kalitesine ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulunarak, Van'ın dört mevsim boyunca kirli havanın etkisi altında kaldığını söyledi.
KIŞIN KÖMÜR DUMANI, YAZIN EGZOZ GAZI
Van'da son yıllarda doğal gaz kullanımının yaygınlaşmasına rağmen, çözüm bekleyen imar sorunları, ekonomik yetersizlikler ve eski yapılaşma nedeniyle bazı mahallelerde hâlâ düşük kaliteli yakıtların kullanıldığına dikkat çekiliyor.
Özellikle kış aylarında kalitesiz kömür ve eski sistem sobalardan çıkan dumanlar şehir merkezinde yoğun bir hava kirliliği oluştururken, yaz aylarında ise tablo değişmiyor. Bu kez binlerce aracın oluşturduğu trafik yoğunluğu ve egzoz emisyonları hava kalitesini olumsuz etkiliyor.
Kent merkezinde günün büyük bölümünde yaşanan trafik sıkışıklığı, özellikle sabah ve akşam saatlerinde hava kalitesinin daha da düşmesine neden oluyor. Uzmanlar, Van'da hava kirliliğinin artık yalnızca ısınma kaynaklı bir sorun olmaktan çıktığını ve ulaşım kaynaklı emisyonların da ciddi boyutlara ulaştığını ifade ediyor.
VAN'IN COĞRAFYASI KİRLİLİĞİ ŞEHİR ÜZERİNDE TUTUYOR
Dr. Erdoğan Özel'e göre sorunun temel nedenlerinden biri de Van'ın coğrafi yapısı.
Çevresi yüksek dağlarla çevrili olan kent, geniş Van Gölü'ne kıyısı bulunmasına rağmen hava sirkülasyonunun her zaman yeterli düzeyde gerçekleşmediği kapalı bir havza özelliği taşıyor.
Özellikle rüzgârın zayıf olduğu günlerde kirletici gazlar ve partikül maddeler atmosferde dağılmak yerine şehir üzerinde birikiyor. Kış aylarında soğuk hava tabakasının etkisiyle bacalardan çıkan dumanlar yere yakın seviyelerde kalırken, yaz aylarında ise egzoz kaynaklı kirleticiler kent merkezinde yoğunlaşıyor.
Uzmanlar bu durumu "doğal fanus etkisi" olarak tanımlarken, Van'ın coğrafi yapısının kirli havanın şehirden uzaklaşmasını zorlaştırdığını belirtiyor.
ÇOCUKLAR VE YAŞLILAR BÜYÜK RİSK ALTINDA
Hava kirliliğinin yalnızca çevresel bir problem olmadığına dikkat çeken uzmanlar, kirli havanın doğrudan insan sağlığını tehdit ettiğini vurguluyor.Partikül maddeler ve zararlı gazların yoğun olduğu dönemlerde vatandaşlarda nefes darlığı, kronik öksürük, göz yanması, boğaz tahrişi ve halsizlik gibi şikâyetlerin arttığı belirtiliyor. Uzun vadede ise hava kirliliğine maruz kalmanın kalp-damar hastalıkları, KOAH, astım, akciğer rahatsızlıkları ve çeşitli solunum yolu hastalıklarının görülme riskini yükselttiği ifade ediliyor.Uzmanlara göre çocuklar, yaşlılar, hamile kadınlar, kronik rahatsızlığı bulunan bireyler ve gün boyunca açık havada çalışmak zorunda kalan vatandaşlar kirlilikten en fazla etkilenen gruplar arasında yer alıyor.
ÇÖZÜM İÇİN ÜÇ AŞAMALI YOL HARİTASI
Van'ın temiz hava sorunundan kurtulabilmesi için kısa, orta ve uzun vadeli planlamaların eş zamanlı olarak uygulanması gerektiğini belirten Dr. Erdoğan Özel, çözüm önerilerini üç başlık altında topladı.
Kısa vadede yakıt denetimlerinin artırılması, düşük kaliteli kömür kullanımının önüne geçilmesi ve doğal gaz altyapısının ulaşmadığı bölgelerde gerekli yatırımların hızlandırılması gerektiği belirtiliyor.
TRAFİK YOĞUNLUĞU AZALTILMALI
Orta vadede kent merkezindeki araç sayısının azaltılması, toplu taşımanın daha cazip hale getirilmesi, alternatif ulaşım projelerinin geliştirilmesi ve trafik akışını rahatlatacak yeni güzergâhların oluşturulması öneriliyor.
PLANLI KENTLEŞME ŞART
Uzun vadede ise kentsel dönüşüm projelerinin hızlandırılması, eski yapı stokunun yenilenmesi ve yeni yerleşim alanlarının planlanmasında hava koridorlarının dikkate alınması gerektiği vurgulanıyor.
Uzmanlar, plansız yapılaşmanın önüne geçilmeden ve kentin doğal hava dolaşımını destekleyecek şehircilik uygulamaları hayata geçirilmeden sorunun kalıcı olarak çözülemeyeceğini ifade ediyor.
“TEMİZ HAVA HER VANLININ HAKKIDIR”
Vangölü Aktivistleri Genel Başkanı Dr. Erdoğan Özel, çevre mücadelesinin yalnızca Van Gölü'nün korunmasından ibaret olmadığını belirterek, temiz hava hakkının da bu mücadelenin ayrılmaz bir parçası olduğunu söyledi.
Van Gölü'nün korunması, çevre bilincinin artırılması, hava ve su kirliliğinin azaltılması için çalışmalar yürüttüklerini ifade eden Özel, Van Gölü Alan Başkanlığı gibi projelerin de bölgenin doğal mirasının korunmasına önemli katkılar sunacağını dile getirdi.
Özel, yerel yönetimler, kamu kurumları ve vatandaşların ortak hareket etmesi halinde Van'ın temiz hava sorununu aşabileceğini belirterek, "Temiz hava lüks değil, temel bir yaşam hakkıdır. Van'ın geleceği için bugünden harekete geçmek zorundayız" dedi.
