Van Gölü’nü koruma mücadelesinde önemli emek veren, bugün Van’dan ve ülkesinden uzakta yaşamak zorunda bırakılan Bedia Özgökçe Ertan’ı saygıyla selamlıyorum. Onun yıllar önce yükselttiği “Van Gölü Nefesimizdir” çağrısı bugün her zamankinden daha anlamlıdır. Çünkü Van Gölü yalnızca bir manzara değildir; kentin havasına, iklimine, suyuna, sağlığına, kültürüne ve geleceğine değen büyük bir yaşam kaynağıdır. Gölün nefesi daralırsa, Van’ın da nefesi daralır.
Van Denizi’nin nefesi sazlıklarında, dere ağızlarında, sulak alanlarında, koylarında, adalarında ve doğal kıyılarında yaşar. Bu alanlar yalnız kuşların, balıkların ve diğer canlıların barınağı değildir. Aynı zamanda Van’ın turizm geleceğinin, yerel ekonomisinin ve çocuklarımızın yaşayacağı kentin temelidir. Bir gölü korumak, onun çevresinde kurulan hayatı korumaktır.
Sulak alanlar çoğu zaman boş ve değerlendirilmeyi bekleyen arazi gibi görülür. Oysa onlar yaşamın kalbidir. Kuşların dinlenme ve beslenme alanı, balıkların üreme döngüsünün bir parçası, suyun doğal dengesinin ve iklimin koruyucusudur. Sazlıklar, dere ağızları ve gölle buluşan doğal kıyılar, gölün kendini yenileme gücüne katkı sunar. Bu alanları doldurmak, yapılaşmaya açmak ya da kirliliğe terk etmek, Van Gölü’nün nefes borularını tıkamaktır.
Van Gölü Havzası; Akdamar Adası, Süphan Dağı, Ahlat’ın tarihi dokusu, Tatvan kıyıları, Erciş sahilleri, Gevaş koyları ve Van’ın kültürel mirasıyla çok güçlü bir turizm potansiyeline sahiptir. Ancak turizm yalnız otel yapmakla, yol açmakla ya da kıyıya birkaç tesis kurmakla gelişmez. Kalıcı turizm; temiz suya, korunmuş kıyılara, yaşayan sulak alanlara, erişilebilir kamusal alanlara ve doğayla uyumlu planlamaya dayanır.
Turizm, çoğu zaman “bacasız sanayi” diye tanımlanır. Ancak bu tanımın gerçek karşılığı, gelirin yalnız birkaç işletmede toplanması değil; kentte yayılmasıdır. Konaklama işletmesinden lokantaya, ulaşımdan küçük esnafa, kadın emeğinden gençlerin istihdamına, el sanatlarından yerel üreticiye kadar geniş bir ekonomik hareket yaratabilir. Van’ın mutfağı, tarihi, kültürü, kırsal yaşamı ve doğal zenginlikleri doğru biçimde tanıtıldığında, göl havzası yalnız Türkiye’de değil dünyada da daha güçlü bir görünürlük kazanabilir.
Küresel ısınmanın yol açtığı kuraklık, aşırı sıcaklar ve ekolojik tahribat yalnız yaşam koşullarını değil, turizm tercihlerini de değiştiriyor. Bugün sıcaklık baskısının arttığı kıyı bölgeleri karşısında, yaklaşık 1727 metre rakımdaki Van; serin iklimi, temiz havası, yüksek dağları, adaları, tarihi ve eşsiz gölüyle iç ve dış turizm açısından önemli bir alternatif olabilir. Van, yalnız yazın uğranıp geçilen bir kent değil; dört mevsim doğa, kültür, inanç, tarih ve ekoloji turizminin güçlü merkezlerinden biri olma imkânına sahiptir.
Fakat bu imkân kendiliğinden gerçekleşmez. Gölün kirlenmesine, sulak alanların kurumasına, dere yataklarının atık taşıyan kanallara dönüşmesine ve kıyıların betonlaşmasına göz yumulursa turizmin dayandığı temel de zayıflar. Temiz olmayan bir kıyı, ağır kokan bir dere, kapatılmış bir sahil ya da yok edilen sazlık; ne kentliye ne de konuğa umut verir. Turizm doğayı tüketerek değil, doğayı yaşatarak büyür.
Bu nedenle Van Gölü için turizm politikası ile çevre politikası birbirinden ayrı düşünülemez. Arıtma tesisleri etkin çalışmalı; dereler korunmalı; sulak alanlar kesin biçimde güvence altına alınmalı; kıyılar halkın eşit kullanımına açık kalmalıdır. Yerel yönetimler, üniversite, meslek odaları, turizm emekçileri, balıkçılar, üreticiler ve yurttaşlar ortak bir koruma anlayışında buluşmalıdır.
Van Gölü’nü korumak turizmi geliştirmeye engel değildir; tam tersine turizmin en sağlam temelidir. Van Gölü nefesimizdir. Onun nefesini korumak, Van’ın yaşamını, ekonomisini, turizmini ve geleceğini korumaktır.