Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi öğretim üyesi, yönetmen ve fotoğraf sanatçısı Prof. Dr. Adnan Tönel, dünyanın farklı ülkelerinde çektiği rögar kapağı fotoğraflarından oluşan dikkat çekici sergisini Akdamar Adası’nda sanatseverlerle buluşturdu.
Gündelik yaşamda çoğu kişinin fark etmeden üzerinden geçtiği rögar kapaklarını “bilinmeyen dünyanın kapısı” olarak tanımlayan Tönel, farklı kültürlere ait bu objelerin altında “eşit bir dünya” bulunduğunu söyledi. Sanatçının yıllardır sürdürdüğü proje, sıradan görünen detayların aslında toplumsal hafıza ve kültürel kimlik taşıdığı fikrine dayanıyor.
Projenin başlangıcının 1997 yılına uzandığını anlatan Tönel, bir öğrencisinin kendisine hediye ettiği rögar kapağı fotoğrafının bu çalışmaya ilham verdiğini belirtti. O tarihten sonra farklı ülkelerde gördüğü rögar kapaklarını fotoğraflamaya başlayan sanatçı, zamanla Avrupa’dan Asya’ya kadar birçok şehirden kareyi arşivine ekledi.
Daha önce İstanbul Nişantaşı’ndaki eGale, TBMM Beylerbeyi Sarayı, İFSAK ve Bursa 17. Fotoğraf Günleri’nde sergilenen koleksiyon, bu kez Van’ın tarihi ve turistik noktalarından biri olan Akdamar Adası’nda ziyaretçilerin beğenisine sunuldu. Sergide farklı ülkelerden yeni rögar kapağı örnekleri de yer aldı.
Rögar kapaklarının yalnızca teknik bir altyapı unsuru olmadığını ifade eden Tönel, bu objelerin aynı zamanda şehirlerin kültürel ve sosyal yapısını yansıttığını dile getirdi. Antik Yunan’dan Fransız Devrimi’ne kadar uzanan süreçte rögar kapaklarının farklı işlevler üstlendiğini belirten Tönel, bazı dönemlerde savunma aracı olarak bile kullanıldığını söyledi.
Tönel, “Rögar kapakları benim için kayboluşun, gizemin, ötekinin ve geleceğin kapıları gibi. Farklı şehirlerde farklı tasarımlar görsek de altındaki dünyanın eşit olduğunu söyleyebiliriz. Üzerlerindeki semboller ve yazılar da kentlerin kimliğini taşıyor” dedi.
Avrupa şehirlerinde rögar kapaklarının estetik bir şehir unsuru olarak tasarlandığını ifade eden Tönel, özellikle Prag’da saray çevresindeki kapaklarla halkın yaşadığı bölgelerdeki kapakların farklı tasarımlara sahip olduğunu söyledi. Kıbrıs’ta ise Rum ve Türk tarafındaki rögar kapaklarının sembollerle ayrıştığını ancak altyapının ortak olduğunu belirten sanatçı, “Altında aynı su, aynı kanalizasyon sistemi bulunuyor” ifadelerini kullandı.
Türkiye’de eski dönemlere ait rögar kapaklarının kültürel miras niteliği taşıdığına dikkat çeken Tönel, Osmanlı döneminden kalan bazı örneklerin bugün müzayedelerde değer gördüğünü kaydetti. Günümüzde ise standart üretimin yaygınlaştığını söyleyen sanatçı, artan metal fiyatları nedeniyle yaşanan rögar kapağı hırsızlıklarının geçmişin estetik anlayışı ile bugünün ekonomik gerçekleri arasındaki çelişkiyi gözler önüne serdiğini ifade etti.
Sanat ve mühendisliği bir araya getiren sıra dışı sergi, Akdamar Adası’nda ziyaretçilerin yoğun ilgisini çekmeye devam ediyor.
